Paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

NULIS NASKAH/SKENARIO DRAMA Panulisane skenario drama nduweni urut-urutan kaya ing ngisor iki ! 1) Nyiptakake Setting / Latar Setting / latar ana sadhuwure panggung nemtokake kasil lan orane pementasan sawijining drama / sandiwara. Carane nulis setting : • Nganakake pengamatan ana sajroning kahanan/wilayang kang dikarepake. • Cathet babagan-babagan kang penting yen upamane didadekake ana sajroning panggung.

• Tulisen setting sacara komplit ana buku/kertas sajroning ± 15 menit. • Wacanen ana ing ngarep kelas Tuladha setting / latar Jam 11.00 wengi. Sepi nyenyet kiwa tengene. Ruang tamu sing sedherhana.

Meja kursi saprangkat. Buffet cilik cekli kanggo nyimpen bala pecah. Ana radhio tape ing ndhuwure buffet. Kertas-kertas asil koreksian ulangan ting blasah ana sadhuwure meja tamu ….

2) Eksplorasi Eksplorasi tegese njajah desa/kutha milangkori ana sadhengah papan panggonan. Ora mung sing rame, ananging uga ana papan sing sepi, nduweni suasana pribadi.

Sabanjure konsentrasi ana latar fisikal/lingkungan sing nyata, pawongan lan sapari polahe kudu diematake kanthi permati. Pancaindera kudu dimaksimalake saengga asile bisa antuk cathetan-cathetan sing migunani. 3) Nyiptakake Paraga Deskripsi paraga utama ana sajroning drama biyasane tinulis kaya deskripsi latar umpamane : Pak Guru Wignya bojone Sari. Dedeg piadege pidegsa. Pengkuh. Yuswane ± 30 tahun. Sabar lan gemati karo bojone. Sabar lan grapyak yen ngadhepi siswa-siswane.

Nduwe cara pikir rasional. Nengenake akal. Sari bojone Pak Guru Wignyo. Umure udakara 28 tahun. Ayu rupane. Lencir dedege. Nembe bobot/ngandheg sing sepisanan.

Umure kandhutan kurang luwih telung wulan. Yen njaluk samubarang kudu dituruti. Aleman, nanging tansah tresna lan bekti marang garwa. 4) Para Paraga kang rinipta padha ngomong = monolog Para paraga kang wis rinipta, utamane paraga kag cacahe loro padha sesambungan antagonistik, kaya-kaya memungsuhan.

Paraga kasebut bisa dijupuk saka inventarisasi nalikaning latihan nyipta paraga. Para paraga mau ngomong sing suwene udakara telung menit kanggo saben paraga. Sawise monolog mau tinulis/dikeikcoba pilihen kanca tunggal kelompok kanggo macakake monolog mau.

Kanca liyane ngrungokake utawa dadi penonton. Tuladha monolog (Pak Guru Wignyo) “Suwignyo. Mangkono Bapak lan Ibuku maringi aku jeneng.

Jeneng sing mesthi wae nduweni teges tumraping awakku. Ngendikane Bapakku: Su- tegese apik, endah, elok. Dene Wignyo tegese pinter, wasis. Dadi aku iki anak lanang kang digadhang dadia bocah/pawongan kang apik tur pinter sembarang kalire. Aku tau takon marang Bapak, kenangapa kudu apik lan pinter/wasis? Kok ora mug wasis wae utawa apik wae? Ngendikane Bapak: wong pinter iku bisa keblinger. Ananging yen pintere nganggo apik, mesthine dadi bocah sing ngerti tata krama, trapsila, lan unggah-ungguh.

Ngregani lan ngajeni wong liya ora malah minteri wong liya. Ah, sakjane yen takgagas-gagas pancen mathuk. Su-wignyo jeneng sing lugu ananging nduweni teges kang migunani tur cocok karo ilat jawa, njawani! Ora kaya pawongan zaman saiki. Yen menehi jeneng anake apik-apik kaya jenenge para selebriti.

Bella, Anjas, Monica, Angel (apa Enjel?) mbuh lah ….Ngomong-ngomong bab jeneng, aku iki ya lagi bingung mikirke sapa jenenge bakal anakku. Bakal anak, sebab bojoku nembe wae mbobot telung sasi. Anak sing dakgadhang lan dakenteni suwene limang tahun iki….” Lsp. 5) Dadekake kabeh elemen (1 – 4 ) dadi skenario dasar. Carane nulis skenario dasar: • nyusun adhegan. • adhegan mbaka adhegan diwangun • Tulisen deskripsi naratif sing isine sadhengah kedadeyan ana adhegan kang isine kabeh elemen drama.

Saengga katon cetha wela-wela menawa diwaca/dipentasake • Kanthi dhasar draft kasar sing wis digawe tulisen adhegan-adhegan sing isine konflik paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani tumekaning klimaks.

Umpamane kangelan nggawe draft kasar, skenario drama bisa digawe saka cerita cekak apa novel. Mung wae, unsur-unsur pembangun drama kudu diunggulake lan unsur pembangun cerkak ana sing kudu diilangi (contone : sudhut pandhang) Ing ngisor iki ana tuladha drama kang digawe saka perangane novel NH Dini ”Pertemuan Dua Hati “ Judhul : Nyawijining ati Rinipta dening : NH Dini Paraga : • Bu Suci : guru sing sabar, apik, gatek marang para siswane • Waskita : siswa sing nakal, kurang perhatian lan kasih sayang • Raharjo : ketua kelas • Marno • Rini • Denok • Wahyudi • Kepala Sekolah • Guru I • Murid wedok I • Murid wedok II • Murid wedok III • Murid lanang I • Murid lanang II • Murid lanang III Latar : Ruang Kelas Prolog Babak I (ing wayah esuk, ana sawijining kelas, para siswa lagi lungguh ngenteni rawuhe guru anyar.

Kepala Sekolah lan Bu Suci mlebu bareng) Kepala Sekolah : “Iki Bu Suci. Bocah-bocah, coba sing anteng lan ora pareng nakal. Coba bocah-bocah kudu nduduhake marang Bu Suci menawa kowe kuwi para siswa sing patuh, sing manut.” (mersani Bu Suci lan manggahake Bu Suci supaya kenalan) Bu Suci : (mersani satlereman marang para siswa) “Sugeng enjing, para siswa” Para siswa : (bebarengan) “Sugeng enjing, Bu ! Bu Suci : “ Kaya sing wis dingendikakake Bapak Kepala Sekolah ibu arep nggenteni gurumu sing wis ora mulang.

Ibu paring nama Bu Suci.” (Kepala Sekolah pamitan metu kelas. Bu Suci ngeterake Kepala Sekolah nganti tumekaning lawang) Bu Suci : (Ning ngarep kelas, sinambi mirsani para siswa) “Sadurunge, Ibu mulang ana kutha cilik suwene 10 tahun (Suasana katon sepi, tegang para siswa meneng) Bu Suci : “Mesthine, para siswa ana sing wis mangerteni babagan kuwi.” Murid wedok I : “Dhateng pundi, Bu ?” Bu Suci : “Purwodadi. Mesthine wis padha ngerti, ta. Purwodadi .” Murid wedok II : “Simbah kula wonten ngrika, Bu.” (Suasana kelas wiwit regeng maneh, amarga Bu Suci grapyak tumanggape marang para siswa) Bu Suci : (lenggah sinambi mbuka map absen)”Wah, bocah-bocah kalebu bocah kang bejo, Nak.

Ibu pingin pirsa, sapa sing dadi ketua kelas ?” Raharjo : (Ngacung tangane lan njawab kanthi suwara lantang) “Kula, Bu !” Bu Suci : “ Sapa jenengmu, Mas ?” Raharjo : “ Raharjo, Bu ! Bu Suci : “ Gandheng Ibu wis pirsa sing mandhegani kelas iki sabanjure Ibu arep nimbali bocah-bocah siji mbaka siji !” (Bu Suci ngabsen para siswa) Babak II (Nyandhak dina sateruse, salah sawijining siswa – Waskito – ora mlebu kelas tampa alesan sing cetha.

Bu Suci kebak pitakonan ngenani bab iki ) Bu Suci : (lenggah sinambi mirsani map absen)”Bocah-bocah, ana sing mangerteni omahe Waskito ?” (Kelas sepi. Ora ana wangsulan) Bu Suci : “Ya ? Sapa sing ngerti ? Omahe adoh apa cedhak ?” (Kelas tetap sepi. Ora ana wangsulan. Akeh siswa sing ndingkluk, tumungkul ora wani adu arep klawan Bu Suci). Bu Suci : “Menawa ana sing ngerti, Ibu arep njaluk tulung ngajak mrana bebarengan. Sapa ngerti Waskita lara” (mirsani map absen, para siswa bisik-bisik) Bu Suci : “Raharjo !

Mengko, sarampunge sekolah tilikana Waskita, Sore ya kena ngiras mlaku-mlaku. Takoke kenangapa dheweke ora mlebu sekolah suwe banget.” (Raharjo bingung. Plengakan. Banjur ngingeti kancane sabangku, njaluk dukungan) Bu Suci : “Kenangapa ora mangsuli ?

Apa kowe ora ngerti omahe Waskita ?” Raharjo : “ngertos, Bu !” Bu Suci : “Terus ? Apa kadohan omahe ?” Raharjo : “Oh, mboten, Bu. Kula malah nglangkungi griyanipun menawi bidhal utawi wangsul sekolah.” Bu Suci : “(Ngingeti Raharjo kanthi gumun) Terus, kenangapa ora gelem mampir ? Apa kowe ora kepengin weruh sebab-sebabe Waskita ora mlebu sekolah ? (Raharjo sajak bingung) Ibu Suci : (Mandeng saisining kelas) “ Sapa maneh sing mangerteni omahe Waskita ?” (Siji mbaka siji para siswa ngacungake drijine karo tumungkul) Bu Suci : “Kenangapa bocah-bocah ora padha niliki ?

Marno ! Coba Ibu nyuwun tulung ! Ngomongo, kenangapa kowe ora gelem niliki Waskita ?” (Marno mangu-mangu anggone arep wangsulan. Dheweke uga ngingeti Raharjo kang lungguh ana sisihe) Marno : “(Suarane alon, nanging cetha)” Ajrih, Bu.” Bu Suci : “Kenangapa ?

Raharjo ! Genten kowe sing njelasake ? Kenangapa padha wedi moro omahe Waskita !” Raharjo : “Marno saja, Bu” Bu Suci : Kowe sing dadi ketua kelas ana kene.

Kudune kowe sing kudu ndduweni tanggung jawab lan kudune luwih ngerti kahanan kelas iki tinimbang kancamu liyane. Raharjo, coba jelasake marangIbu apa sing satemene kedadeyan !” Raharjo : “(ndeleng Bu Suci, kanthi mangu-mangu) “Griyanipun ageng, Bu. Wonten asu ingkang njagi tur malih jegug teras, Bu.” Murid lanang I : “Putranipun tiyang sugih, Bu !” (Kelas sepi nyenyet maneh) Bu Suci : “Opo mung iku ?

Liya-liyane apa maneh ?” (Kelas mbalik ana suasana tegang) Bu Suci : “Kudune wong sugih kuwi ora perlu bok wedeni. Nangingyen kowe wedi karo waung sing tansah jegog kuwi beda soale.” Murid wedok II : (Angger ngomong) “Inggih, Bu. Kula malah remen !” Murid lanang II : “Inggih, Bu. Leres. Kelas dados ayem tentrem mboten wonten piyambakipun.” Bu Suci : “O….ngono, ta. Kenanganpa ? Waskita seneng guyon ? Opo nggawe ribut ?” Murid wedok 2 : “O…boten, Bu !

Dede guyon. Mboten namung guyon. Menawi guyon, kula sakelas inggih remen !” Murid wedok 3 : “Piyambakipun jahat, Bu. Jahat sanget, Bu ! Bu Suci : “Ah, paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani iya !

Ora bocah kang jahat. Bocah sing gampan digulawenthah/dididik. Pancen kowe dudu bocah cilik maneh – nanging wisbisa diajak mikir, rembugan, lan ngerti ngendi sing ala lan becik. Dadi, Bu Suci paringi ngerti sacetha-cethane ora ana bocah kang jahat !

Umpamane nakal banget, bocah kuwi mesthi nduweni kelainan. Ning dheweke nakal, dudu jahat !” Murid wedok III : “Waskita jahat utawi nakal, kula boten ngertos, Bu ! Namung piyambakipun gadhah kelainan. Remen ngepruk. Nglarani sinten kemawon.” Bu Suci : “Sapa wae sing tau dipenthung utawa dilarani dening Waskita ?” (tangan-tangan padha ngacung) Bu Suci : “Piye kedadeyane ? Apa bocah-bocah padha tukaran ? Gelutan ?

Murid lanang I : “Boten, Bu !” Murid lanang II : “Menawi kula pancen tukaran, lajeng dipenthung !” Raharjo : “Ingkang asring boten wonten ingkang dipun dadosaken persoalan/masalah, Bu. Dumadakan lajeng menthung utawi mecut. Ingkang paling remen njegall lajeng ethok-ethok boten mangertos.” Bu Suci : “ Piye oleh menthung ?

Apa ngasi getihen ? Miturut peraturan, menawa ngasi getihen, kudune lapor Kepala Sekolah.” Murid lanang I : “Nate sepindhah kula dipenthung, lajeng sorenipun aboh saendhog ayam, Bu !” Bu Suci : “Ngendikane wong tuwamu, piye ?” Murid lanang I : “Kula matur menawi dhawah, Bu.” Bu Suci : “Lho ….

kok ngapusi ?” Murid lanang I : “Kula ajrih menawi didukani margi tukaran teng sekolah, Bu !” Bu Suci : “Sapa maneh sing tau sesambungan kalawan Waskita ? Murid lanang 4 : “Kula dipun balangi watu ageng-ageng, Bu. Untung boten kenging. Nanging lampu sepedha kula risak. Kula dipun dukani sasampunipun dumugi griya,” Bu Suci : “Kowe matur menawa Waskita sing gawe perkara ?” Murid lanang 4 : Kula matur menawi tabrakan kaliyan rencang.” Bu Suci : “Kenangapa ?” Murid lanang 4 : “Kula boten remen menawi Bapak damel perkawis dhateng sekolah, Bu.” (Kelas sepi) Murid wedok 2 paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani “Langkung sae menawi Waskita boten mlebet, Bu” (Murid-murid liyane sahut-sahutan).

Nggih, mugo-mugo dheweke pindhah !” Raharjo : “Langkung sae menawi piyambakipun medal, Bu. Kala riyin nggih sampun nate dipun dalaken saking sekolah.” Bu Suci : “Sekolah ngendi ?” Murid wedok 2 : “SD swasta. Simbahipun ingkang nglebetaken dhateng mrika. Ananging kasringan mbolos lajeng dipun dalaken.” Bu Suci : “Waskita nderek mbahe ?” Murid wedok 3 : “Rumiyin, Bu. Sampun dipun pendhet malih kaliyan Bapak/Ibunipun.” Bu Suci : “Dijupuk maneh ?” Raharjo : “Leres, Bu.” Bu Suci : “Apa wong tuwane nate pindhah saka kutha liya utawa piye …….?

Raharjo : “Mboten ngertos, Bu !” Bu Suci : “”Banjur, sapa sing menehi ngeti babagan kuwi ? (Raharjo ora mangsuli, kabeh siswa padha meneng – Bu Suci mirsani para siswane siji mbaka siji) Bu Suci : “Kowe tau ngerti dheweke ning daleme Simbahe banjur pindhah ning daleme wong tuwane ?” Raharjo : “Mboten, Bu.

Kula dereng tepang nalika piyambakipun kempal Simbahipun” Bu Suci : “Banjur saka sapa kowe ngerti kabeh babagan iki ? Raharjo : “(meneng sedhela banjur ndeleng Bu Suci). Waskita piyambak ingkang mungel ngaten. Menawi kimat piyambakipun dados wengis, lajeng bengok-bengok. Macem-macem ingkang dipun cariyosaken paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani dipun ambali kados barang.

Diuncalake mrana-mrene. Dititipake ! Apa kuwi. Setan ! Kaya barang. Aku ora perlu kowe kabeh. Ngaten, Bu.” Murid lanang II : “Salajengipun nyebat Simbah kakungipun, simbah estrinipun, tiyang sepuhipun. Sedanten dipun unen-uneni ! Kula sakanca ingkang wonten celakipun kengin sabetan utawi penthungipun.” Bu Suci : “Apa maneh tembung-tembung sing kawetu saka Waskita ?” Murid wedok 1 : “Mboten sedanten cetha, Bu.

Paling-paling lajeng mungel : Aku gething ! Aku gething ! Anehipun menawi kimat ingkang dados sasaran kapisan menika Raharjo, Marno lan Denok.” (Rini banjur nyambung ngomongane kancane sinambi nyawang kancane sakelas) Rini : “Aku iya ngono, lho ! Menawi kula tebih, kula dipun padosi kangge kenging sabetanipun.” (Denok nylemong) Denok : “Napamalih kula sakanca sing estri-estri. Kula mboten nate dolanan kalih piyambakipun.” (Para siswa padha ngomongake kahanane Waskita.

Rame. Bud Suci mirengake adulane para siswane. Bel ngaso muni). BABAK III (Waskita mlebu sekolah. Nembe sepisan iki Bu Suci ketemu Waskita. Bocah dedeg piadege lumayan gedhe, pakulitane coklat resik, lungguh bangku dere- tan 3 saka kiwa. Ing tengah Bu Suci nglukir papan lungguhe para siswa.

Kalebu Waskita) Bu Suci : (Mirsani lan nuding bangku nomer 2 sisi tengen) Waskita, coba kowe pindhah sisih kana !” Waskita : “Mboten, Bu ! Kula teng mriki mawon !” Bu Suci : “Kenangapa ?

paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

(ngempet nesu, banjur prentahe marang murid liyane) Narsih pindhaha bangku mburi, cedhak Rosidhah ! (Mirsani Waskita maneh) Yen kowe ora gelem pindhah, coba apa sebabe ?

Omongo ! Mesthi kowe nduwe alesan, ta ?” (Waskita ora digubris, banjur ngatur lungguhe murid-murid liyane).

Ya wis, Ibu kira, Ibu ngerti kenangapa kowe ora gelem pindhah !” (Proses piwulangan lumaku kanthi lancar. Ngasi tumekaning wanci ngaso) Bu Suci : “Raharjo, buku wacan arep dianggo kelas liyane sawise tugaso. Tulung balekno ana kantor. Ning lemari kantor. O….ya, Waskita ! Tulung Ibu gawakake buku-buku tugas ! Ibu ora bisa nggawa dhewe kabeh !” (Bu Suci metu tumuju nyang kantor) BABAK IV (Waskita saya apik tingkah lakune.

Dheweke ora ngganggu maneh kanca – kancane. Pokoke, dheweke siswa sing paling sregep. Ananging dina iki Waskita kumat maneh. Wiwitan ngaso) Murid lanang : (mlayu ngos-ngosan tumuju ruang guru) Bu Suci, Waskita kimat malih ! Ngamuk, Bu ! Terose badhe mbakar kelas !” (Guru-guru kalebu Bu Suci mlebu Ruang Kelas ) Bu Suci : (ketinggalan anggone mlayu, ngos-ngosan kentekan nafas). Kenangapa kaya ngono ? Apa sing nyebabake dheweke muring-muring ? Kowe tukaran ? Murid lanang : “Mboten, Bu !

Piyambakipun mboten purun istirahat. Wahyudi lan rencang-rencang ngancani, piyambakipun tetep puguh mboten purun medal. Kula lajeng nderek-nderek, inggih tetep mboten purun medal. Kula saking wingking ngertos-ngertos sampun ngamuk. Waskita bengok-bengok kados rumiyin ! Leres Bu, persis sami, Bu ! Ungele : Aku gething ! Aku gething kowe kabeh ! Kula mlebet kelas Waskita nodhongaken gunting ! Duka saking pundi ! Lajeng kula mlajar dhateng kantor !” (Ibu Suci mlayu tumuju kelas, nyoba ngesuk murid-murid sing nonton Waskita.

Kepala Sekolah wis ana, ndukani sing padha nonton. Waskita ngadeg ning ngarep kelas, tangane nggegem gunting sing kahanane kabukak) Kepala Sekolah : “Wenehake gunting kuwi, Waskita ! (suarane banter, Waskita kaget) Ibu Suci : (maju ¾ langkah ngrebut saka tangane Waskita) “Ah, kowe ki ana-ana wae ! saka ngendi gunting iki ! (Waskita dirangkul pundhake diajak metu saka kelas) (Prastawa kuwi nglunturake kapitayan sekolah marang Bu Suci, ananging Bu Suci tetep kukuh mbelani Waskita supaya ora ditokake saka sekolah.

Rapat dianakake kanggo mbahas prastawa Waskita kuwi) Bu Suci : “Kula nyuwun wekdal sawulan malih !” Guru I : “(Anyel, mangkel)” Sawulan ! ? Selak telas, Bu. Dereng wonten sawulan kelas sampun dipun obong.

Sekolah dipun obong !” Bu Suci : “Mesthi kedadosan menika wonten gandheng cenenge kalih kahanan wonten nggriyanipun, utawi wonten sing ndamel nesu wonten kelas. Nesunipun dipun tujokaken dhateng kita, lingkungan ingkang paling celak.” Guru I : “Menawi saben nesu katujokaken kita, wah inggih repot. Menika mboten adhil. Tur malih mboten wonten ing kurikulum lan program ! Tugasipun piyambak punika mucal. Titik ! Bu Suci : (nyela rembug) “ngendikan babagan tugas, kula kinten tugasipun kita kalebet nulung lare ingkang angel, gadhah kelainan.

Kula wiwit mudheng piyambakipun. Kula inggih yakin Waskita inggih paham kula. Namung kula taksih betah wekdal ingkang cekap. (Mirsani Kepala Sekolah, kanthi suwara alon) Setunggal wulan, Pak ! Kula suwun kanthi sanget ! Menawi irah wekdal wekdal setunggal wulan mboten saged ngowahi kahanane Waskita, sumangga kersa Bapak. Kula nderek. Namung kula ngengetaken, bilih tugas kita dede ngucilaken / nyingkiri Waskita” (Kabeh meneng.

Kaya nyarujuki ngendikane Bu Suci) (Bu Suci ninggala rapt tumuju kelas) Bu Suci : “Mulai dina iki, Ibu njaluk Waskita maju ngenggone bangkune Karsih. Karsih pindhah memburi. Mulai dina iki Ibu sing tanggung jawab apa wae sing bok tindakake ana kelas. Yen kuwi tumindak wengis lan mbilaeni awakmu dhewe, kancamu, gurumu apa sekolah, Bu Ssuci sing ditokake.

Kowe semono uga ! Kowe diwenehi wektu sewulan kanggo nata lan ngapiki tumindakmu ! (Proses piwulangan lumaku kanthi lancar, kaya-kaya ora ana kedadeyan apa-apa ngasi tumekaning bel bali ) BABAK V (Sithik mbaka sithik Waskita dadi luwih bisa ngendhaleni tumindake.

Prestasi cilik-cilikan sing diduweni Waskita ora luput saka kawigatene Bu Suci. Dina iku bel wis suwe diunekake. Bu Suci isih ana ing kantor, rada suwe, lagi lumebu ing kelas. Ing dalam, Wahyudi nyegat) Wahyudi : “Waskita, Bu !” Bu Suci : (kaget lan nyepetake langkah)”Ngamuk maneh ? (ngingeti Wahyudi.) Wahyudi : (ngguyu ngikik).”MbotenBu.

Tanduran kula sakanca dirisak.” Bu Suci : (unjal ambegan) “Tanduran sing ngendi ? Pot-pot ing pojok kelas ? Sisih lawang ?” Wahyudi : “Sanes ! Taneman percobaan ingkang enjing wau dipun salap jendela supados kenging panas.” Bu Suci : “Dicabut ? Kabeh ?” Wahyudi : “Tertembut kemawon. Dibanting kalengipun !” (Ning njero kelas, kaleng-kaleng bekas penyok kidakan sepatu lan ditindhihi barang abot. Lemah lan rabuk ting kececer, godhong sing lagi trubus cublek) Bu Suci : (mirsani kahanan kelas banjur mirsani para siswa.

Disetitekake). “Waskita ngendi ?” Murid lanang I : “Medal, Bu !” Wahyudi : “Kula padosi nggih, Bu ?” Bu Suci : “Ora usah, benke wae. Dheweke kudu teka kene kanthi kekarepane dhewe. Dienteni wae sedhela !” (Suasana kelas anteng ning katon tegang. Wahyudi karo murid wedok I ngresiki lemah lan kaleng sing pating kececer).

Bu Suci : “Aja ! Kanggo sauntara wektu dimbarke reget wae, ora apa-apa. Sedhela wae paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani (kalorone ngingeti Bu Suci, sajak gumun). Bu Suci : “Mengko diresiki bareng-bareng.” (Piwulangan terus lumaku, Waskita ora njedhul nganti tumekaning bel ngaso diunekake. Bu Suci jumangkah metu lan nemohake Waskita lungguh ing sapinggire kalen). Bu Suci : (nyedhaki Waskita) “Ngapa kowe neng kene ?” (Waskita meneng ora aweh wangsulan. Mripate lurus mengarep ora ngingeti Bu Suci).

Bu Suci : “Kawit mau saisining kelas nggoleki kowe. Kuwatir. Aja-aja kowe ngamuk ning papan liya ! Malah ana sing kandha, kowe ora bakal mlebu sekolah maneh, saben dina ning Banjirkanal, mancing !” (Bu Suci ndemek tangane Waskita, banjur digandheng tumuju kantor, banjur lungguh jejeran) Bu Suci : “Apa kowe sadhar, menawa mentas nindakake pembunuhan rajapati ?!” (Waskita kaget, mripate melolo karo polatan mrengut.

Pengin mbantah ning ora kawetu) Bu Suci : “Bener kuwi ! Rajapati ! Kowe mbanting lang ngidek-idek tanduran sing ora nduweni dosa. Bayi-bayi tanduran kuwi sing bokpateni !

Bu Suci ora nggraita yen kowe bisa kejem lan degsiya sing kaya ngono. Coba pikiren. Menawa kowe wis gedhe, apa kok pikir kowe bisa dadi menungsa kang becik ? Apa kowe bis urip ana tengah-tengahing bebrayan yen ora bis ngendhaleni hawa nafsumu ? (Waskita ora tumungkul. Mripate ngingeti jendhela kaca. Bu Suci ora ngeculake genggeman tangane) Bu Suci : “Coba critakno, apa sing wis kedadeyan ?” (Waskita isih bungkem) Bu Suci : (ngeculake genggeman tangane, banjur nyekeli raine Waskita, supaya bisa mandeng mripate) “Aku pengin krungu sebabe, kenangapa kowe tumindak kaya ngono.

Bocah-bocah liyane wis crita, nanging dheweke dudu kowe. Pikirane beda karo pikiranmu !” (Waskita mandeng Bu Suci sedhela, banjur tumungkul maneh) Waskita : “Kanca-kanca ngenyek kula, Bu !” Bu Suci : “Yen pancen tanduranmu kuwi ora subur, ora perlu isin ngakone kanyatan sing mengkono. Piye sing satemene ? Subur apa ora ? (Waskita ora mangsuli lan ora ngingeti Bu Suci) Bu Suci : “Takenteni wangsulanmu !

Miturutmu, tanduranmu subur apa ora ?” (Waskita tetep meneng. Awake saja ora anteng. Bokonge diingar-ingerake. Sikile usil ning ngisor meja) Bu Suci : “Ora ana wong sing apik utawa pinter utawa trengginas sembarang kalire. Kowe trampil ana babagan tukang, otakmu encer – cerdas. Apa kuwi durung cukup ? Yen kepengin mbales kancamu aja ngidek-idek tanduran.

Kudu nduweni prestasi. Sregep sinau. Yen rumangsa ora bisa ana babagan tetanduran lan olah tetanan, goleki sebab musababe ? Aja nglokro. Ngisin-isino banget ! (Waskita mlengak, ngingeti Bu Suci ) Bu Suci : “Kowe kasil entuk lem-leman dening para guru lan Kepala Sekolah.

Iki kudu bokugemi ! Aja malah ndadekake saisining kelas wedi karo tumindakmu ! (Bu Suci ngadeg) Ayo, mlebu kelas ! Kowe ninggalake kelas kanthi kahanan semrawut. Nanging kanca-kancamu pingin ngresiki kelas kanggo kowe ning Ibu larang, Ibu yakin, yen mengko kowe nyapu jogan mesthi ana siang ngrewangi tampa dikongkon” (Waskita ngadeg. Waskita lan Bu Suci mlebu bareng tumuju kelas. Ngumbarake ati lan rasa pangrasa kekarone padha sinambungan siji lan sijine). Coba bandhingake klawan novel asline.

Kalorone padha-padha nyritakake babagan paraga, plot, lan latar kang padha. Nanging ana sajroning drama, pacelathon luwih akeh, tinimbang deskripsi, urung wae konflik tetep krasa. Langkah/utawa carane ngowahi teks novel dadi teks drama : 1) “Menghayati” tema/liding crita novel. Tema kuwi ide/gagasan pokok sing didadekake landhasan critaning babagan tertemtu.

2) Novel paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani kanggo diowahi dadi babak. Novel biyasane kaperang saka bab-bab. Nah, bab-bab iki bisa didadekake babak sing ngemot prastawa penting/pokok sing dadi landhesaning crita.

3) Nyusun pacelathon adhedhasar konflik antaraning peraga siji lan sijine. Para paraga ana sajroning novel biyasane dironce dadi prastawa kang nduweni konflik-konflik. Konflik-konflik sing dumadi antaraning paraga iki diowahi dadi pacelathon. 4) Nggawe deskripsi.panjelasan kanggo nyethakake latar, akting, lang lighting. Struktur drama kang lengkap kaya ing ngisor iki : 1) Plot / rangka crita 2) Paraga lan perwatakan / sipate 3) Pacelathon / tembung-tembung sing dianggo 4) Latar 5) Tema 6) Amanat / pesen V.

Pendalaman Materi A. Tuladha drama ing ndhuwur pratikno karo kelompokmu ! B. Gawanen naskah / teks drama sing bisa kokjupuk saka cerkak / novel ! C. Wenehana tandha ping ana aksara a, b, c, d, utawa e kang paling bener! 1. Ing ngisor iki carane nulis setting, kajaba …. • Nganakake pengamatan ana sajroning kahanan/wilayah kang dikarepake. • Cathet babagan-babagan kang penting yen upamane didadekake ana sajroning panggung. • Tulisen setting sacara komplit ana buku/kertas sajroning ± 15 menit.

• Wacanen ana ing ngarep kelas • Nganakake diskusi ana ngendi wilayah kang arep didadekake setting 2. Jam 11.00 wengi. Sepi nyenyet kiwa tengene. Ruang tamu sing sedherhana. Meja kursi saprangkat. Buffet cilik cekli kanggo nyimpen bala pecah.

Ana radhio tape ing ndhuwure buffet. Kertas-kertas asil koreksian ulangan ting blasah ana sadhuwure meja tamu …. Ing ndhuwur kuwi tuladhane yen arep nggawe … • Antawacana • Andharan • Setting • Paraga • Lelakon 3.

Langkah menawa arep nggawe teks drama kaya ing ngisor iki kajaba …. • “Menghayati” tema/liding crita novel. Tema kuwi ide/gagasan pokok sing didadekake landhasan critaning babagan tertemtu. • Novel diperang-perang/bagi kanggo diowahi dadi babak.

Novel biyasane kaperang saka bab-bab. Nah, bab-bab iki bisa didadekake babak sing ngemot prastawa penting/pokok sing dadi landhesaning crita. • Nyusun pacelathon adhedhasar konflik antaraning peraga siji lan sijine.

Para paraga ana sajroning novel biyasane dironce dadi prastawa kang nduweni konflik-konflik. Konflik-konflik sing dumadi antaraning paraga iki diowahi dadi pacelathon. • Nggawe deskripsi.panjelasan kanggo nyethakake latar, akting, lang lighting. • Migatekake tembung-tembung kang arep dianggo numapaki sajroning klimaks 4.

Ing ngisor iki struktur drama kang komplit, kepriye urut-urutane? • latar • tema • paraga lan perwatakan • pacelathon • amanat • plot • 1-2-3-4-5-6 • 6-3-4-1-2-5 • 6-4-5-1-2-3 • 1-2-5-4-3-6 • 2-1-3-4-5-6 (Sithik mbaka sithik Waskita dadi luwih bisa ngendhaleni tumindake. Prestasi cilik-cilikan sing diduweni Waskita ora luput saka kawigatene Bu Suci. Dina iku bel wis suwe diunekake. Bu Suci isih ana ing kantor, rada suwe, lagi lumebu ing kelas.

Ing dalan, Wahyudi nyegat) Wahyudi : “Waskita, Bu !” Bu Suci : (kaget lan nyepetake langkah)”Ngamuk maneh ? (ngingeti Wahyudi.) Wahyudi : (ngguyu ngikik).”MbotenBu. Tanduran kula sakanca dirisak.” Bu Suci : (unjal ambegan) “Tanduran sing ngendi ? Pot-pot ing pojok kelas ? Sisih lawang ?” Wahyudi : “Sanes !

Taneman percobaan ingkang enjing wau dipun salap jendela supados kenging panas.” Bu Suci : “Dicabut ? Kabeh ?” Wahyudi : “Dipun jabut kemawon. Dibanting kalengipun !” (Ning njero kelas, kaleng-kaleng bekas penyok kidakan sepatu lan ditindhihi barang abot.

Lemah lan rabuk ting kececer, godhong sing lagi trubus cuklek) Bu Suci : (mirsani kahanan kelas banjur mirsani para siswa. Disetitekake). “Waskita ngendi ?” Murid lanang I : “Medal, Bu !” Wahyudi : “Kula padosi nggih, Bu ?” Bu Suci : “Ora usah, benke wae.

Dheweke kudu teka kene kanthi kekarepane dhewe. Dienteni wae sedhela !” (Suasana kelas anteng ning katon tegang. Wahyudi karo murid wedok I ngresiki lemah lan kaleng sing pating kececer). Bu Suci : “Aja ! Kanggo sauntara wektu dimbarke reget wae, ora apa-apa. Sedhela wae !” (kalorone ngingeti Bu Suci, sajak gumun). Bu Suci : “Mengko diresiki bareng-bareng.” (Piwulangan terus lumaku, Waskita ora njedhul nganti tumekaning bel ngaso diunekake. Bu Suci jumangkah metu lan nemohake Waskita lungguh ing sapinggire kalen).

Bu Suci : (nyedhaki Waskita) “Ngapa kowe neng kene ?” (Waskita meneng ora aweh wangsulan. Mripate lurus mengarep ora ngingeti Bu Suci). Bu Suci : “Kawit mau saisining kelas nggoleki kowe. Kuwatir. Aja-aja kowe ngamuk ning papan liya ! Malah ana sing kandha, kowe ora bakal mlebu sekolah maneh, saben dina ning Banjirkanal, mancing !” (Bu Suci ndemek tangane Waskita, banjur digandheng tumuju kantor, banjur lungguh jejeran) Bu Suci : “Apa kowe sadhar, menawa mentas nindakake pembunuhan rajapati ?!” (Waskita kaget, mripate melolo karo polatan mrengut.

Pengin mbantah ning ora kawetu) 5. latar kedadeyan crita ing nduwur ana ing ….kajaba…. • Sekolah b. Kelas c. Kantor d. Pinggir kalen e. Pawiyatan 6. Ing ngisor iki watak-wantuning Bu Suci, kajaba …. • Sareh • Gemati • Sayang marang siswa • Gumedhe • Ora sembrana 7. Dene wataking Waskita yaiku …kajaba …. • Gampang nesu • Cengkiling • Ora sabar • Nariman • Bandhel 8. Konflik sing dumadi ana punggelan crita drama kasebut diarani… • Konflik pribadhi b.

Konflik lahir c. Konflik batin d. Konflik njaba e. Konflik antarparaga 9. Paraga drama guneman dhewe, kanggo ngandharake kahanan kang dumadi diarani …. • Dialog b. Prolog c. Epilog d. Monolog e. Katalog 10. Dene ana ing pungkasaning crita biyasane ana andharan/deskripsi naskah, kuwi diarani….

• Dialog b. Prolog c. Epilog d. Monolog e. Katalog A. Werdinipun Sesorah Micara, sesorah, utawi pidhato, uga sinebut medharsabda yakuwi nglairake gagasan, panemu, utawa osiking ati sarana lisan ana sangarepe pawongan akeh. Tumindak micara kuwi kalebu sakabehing pari-polahing wong sing mujudake polahing tumindakkalebu obahing awak, pasuryan, rasa-pangrasa sarta jiwaning manungsa.

Mula kuwi panindaking micara sawenehing wong bias ora lumaku kanthi apik, amarga ora ana wong urip sing sampurna. Mula sesorah kudu digladhi, tansah nyinau sarta nulad para priyayi singwis limpat. Wong pancen sesorah sing apik kuwi ora saderma ngapalake. Menawa mangkono, sawenehing pawongan sing kapatah dadi panata titi laksana kuwi uga kalebu pawongan sesorah utawa pidhato, ananging beda jejibahane.

Bias trampil sesorah kuwi kudune sregep sinau lan seneng gladhen. B. Jinising Sesorah • Sesorah kanthi cara apalan/memoriter Sesorah kanthi cara iki, juru pamedhar sabda kudu ngasta cathetan utawa tulisan luwih dhisik banjur diapalake nganti ora ana tembung-tembung kang kacicir. Dadi ora ana panemu-panemu anyarrasa-pangrasa amarga wis tinulis kabeh ana sajronong cathetan sing wis digawe. Mung wae, yen ana apalan kang kelalen, bisa njalari kabeh apalan kang wis dilakoni ilang.

Cara iki mung digunakake kanggo pawongan utawa bocahh-bocah sing nembe ajar pidhato. • Sesorah kanthi cara naskah/teks/manuskrip Sesorah utawa pidhato paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani naskah utawa teks kuwi juru pamedhar sabda kudu ngasta naskah nalikaning pidhato banjur diwaca sawutuhe.

Cara iku biasane digunakake para pejabat utawa punggawaning negari, mligine ana upacara-upacara resmi. Kanthi ancas supaya ora mlenceng karo tjuan sakawit, ora kliru lan wektu kang sumadya winates. Dene yen ana rembug-rembug liyane antaraning pejabat lan masyarakat diterusake ana ing acara sarasehan utawa temu wicara. • Sesorah kanthi cara dadakan utawa impromtu Pidhato cara dadakan kuwi, pidhato sing ora kkanyana-nyana sadurunge.

Mula saka kuwi, pawongan sing tinanggenah sesorah kanthi cara iki kudu pawongan sing wis trampil ing pamicara lan sugih paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani uga kawruhe. Kepara pawongan mau wis kalebu ahli sesorah. • Sesorah kanthi cara ekstemporan Sesorah cara iki, juru pamedharsabda kudu ngasta cathetan cilik (outline) minangka gaman utawa pangeling-eling urutaning isi sing bakal kawedharake.

Cathetan mau mung isi wos-wosing gati sing arep diwedharake. Cara iki biasa digunakake dening dwija kang arep mulang ana ing sangareping muride.

C. Sangunipun Juru Sesorah • Nguwasani bahan utawa perkara kang arep diwedharake Juru pamedhar sabda kudu nguwasani bahan utawa perkara sing diwedharake sarta wani caos tanggapan tumraping panyaruwe. Tanggapan kuwi kudune nduweni dhasar utawa landhesan ora amung waton ngomong. Mula kudune nduweni sangu ilmu kang mumpuni. • Nduweni Rasa Wani Juru pamedhar sabda uga nduweni rasa wani micara ngadhepi wong akeh.

Amarga bisa uga kalah prabawa karo pawongan sing diadhepi. Apamaneh yen sing diadhepi kuwi nduweni prabawa lan kepinteran kang luwih. • Patrap utawa sikep Patrap utawa sikep kudu sing trengginas, tanggap, manteb, luwes, pantes, wibawa, aora ingah-ingih, apamaneh wedinan.

Nalikaning ngadeg kudu jejeg, ora ndhoyong, ora cekelan kepara lendhetan cagak. Parlu dimangerteni juru pamedhar sabda utawa juru paniti laksana sajroning ngayahi wajib/jejibahan uga dadi pasugatan mungguhing para tamu.ngegreng/semuwa utawa orane swasana wiwahan gumantung uga saka paraga kasebut. Mula kuwi, kudune nduweni utawa ora uwal saka tata krama utawa trapsila yakuwi solah bawa, tindak-tanduk sing prasaja utawa apa anane ora digawe-gawe.

Owah-owahaning pasuryan katon sumriingah anengsemake amarga swasanane nyenengake. • Busana lan ngadi sarira Tegese nalika nindakake ayahankuwi busana utawa ageman lan ngadi sarira kudu diselarasake kahanan. • Basa lan sastra Basa minangka piranti utawa sarana lelantaran, sesambungan utawa lung-tinampa karo para tamu utawa sing ngrungokake, mula saka kuwi basane ora basa ndakik-ndakik sing ora dimangerteni dening sing ngrukokake, ananging basa sing gampang dimangerteni wong akeh.

Dene basa sing trep uga basa sing bener tuntunaning parama-sastra. Pamilihing tembung, pangrakiting ukara, laguning ukara (intonasi) ingkang cetha, kendho-kenceng, inggil-andhap, cepet rindhik lsp. Ringkesing basa kudu sing komunikatif, tegese kudu ngilingi: • Sapa sing ngajak guneman; • Sapa sing diajak guneman; • Sapa sing diomonggake; • Swasananing nalikaning guneman; • Padha mangerteni sing diomongake.

D. Cengkorongan Sesorah 1. salam pambuka 2. atur puji syukur marang Pangeran 3. atur kasugengan, kairing atur panuwun 4. wedharing gati utawa wosing medhar sabda utawa isining sesorah 5.

atur nyuwun pangapura (tumrap sing kagungan kersa, menawa dadi wakile, lan diri pribadhi) 6. panutuping atur/salam V. PENDALAMAN MATERI Ing ngisor iki ana sesorah utawa sabta tama (ular-ular) ana tata cara temanten Jawa, wacanen kanthi permati !

Sabta Tama (Ular-Ular) Pahargyan Panganten Assalamu’alaikun Wr.Wb Alhamdulillahirabbil’alamiin, washolaatu wassa laama’ala asysyrofil ambiyaaki wal paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani, wa’ala aalihi wa askhaabihi ajma’in. Ama ba’du. Nuwun! Panjenenganipun ingkang satuhu kinabekten, para sesepuh dalah pinisepuh ingkang anggung mastuti dhumateng pepoyaning kautamen. Para pangemban pangembating praja satriyaning negari, ingkang kinarya pangayomaning para kawula dasih ingkang pantes sinudarrsana.

Sumawana sanggyaning para rawuh kakung miwah putri, ingkang dahat kinurmatan. Langkung rumiyin ngengeti kula sadaya titah sawantah ingkang pinurba kawasesa dening Gusti ingkang Maha Kuwasa, pramila sumangga angunjukaken puja-puji syukur dhumateng panjenenganipun ingkang sampun kapareng ngrentahaken rahmat lan hidayah-Ipun miwah kawilujengan saha kalodhangan saengga kula sadaya saged anjenengi ing ratri/siang menika kanthi winantu ing suka basuki lumintua ing salami-laminipun.

Amin. Salajengipun saestu linepatna ing deduka, tinebihna ing tulak sarik, dene kula kumantun lumaraping atur saengga ngirangi kamardikan panjenengan sadaya ingkang nedheng eca wawan pangandikan.

Nuwun, inggih awrat mundhi panyuwunipun adhi kula pun Drs. Harjuna Sasrabahu sekalian, lumantar sedherek Panata Laksita supados paring sabta tamanutawa ular-ular risang penganten sarimbit. Pancenipun awrat amargi dereng drajatkula supados ngaturi ular-ular menika.

Suka wawasan prayoginipun bebrayan utawi ambyurr ing samodraning bebrayan agung jer senadyan kula ing prekawis panggulawentah saestu kantun kalitan nakmas penganten kekalih, ananging prekawis pangalaman kula langkung sepuh sarta langkung rumiyin anggenipun bebrayan, mesthiniipun langkung kathah pengalaman sarta seserapanipun prekawis meniika.

Panjenenganipun para pepundhen, para sesepuh, pinisepuh menapa dene panjenenganipun para tamu kakung sumawana putri paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani luhuring budi, keparenga sami paring pangestu dhumateng kula, supados saged dumugining sedya anggen kula amakili panjenengans adaya, suka wawasan tumrap theg kliweranipun ngambah bebrayan agung menika.

Anakmas temanten kekalih ingkang manggih bagya mulya. Gegaran tumrap gesang bebrayan menika kedah nindakaken Ma lima, inggih menika saking tembung mlumah, mengkurep, modot, mlebu, lan metu. Saderengipun kula njlentrehaken, sasampuna panjenengan sampun sami gumujeng sarta kagungan penggalihan bilih tembung-tembung kasebut mengku teges lekoh utawa saru. Mlumah menika werdinipun nglumahaken tangan, tegesipun remen makarya utawi nyambut damel, minangka lantaran nyenyadhong dhateng Gusti Allah SWT dhawahing rezeki saking panjengan-Ipun.

Sadamel-damelipun dipun tlattosi satemah ing samangkenipun nggadhahi kesagedan ing satunggaling prekawis, dados nyambut damel menapa kemawon sageda sampun ngantos gontas-gantos pedamelanananging salah satunggal dipun antepi sarta dipun udi/dipun redi ingkang saestu. Mengkureptiyang gesang ing alam donya menika remena dhateng weweh utawi tetulung dhateng tiyang sanes, lan suthik pikantuk pangalembana.

Kanthi mekaten menawi weweh utawi damel kesaenan dhateng tiyang sanes kaumpamekaken nyimpen sekar ing lemantun wesi, kuncinipun lemantun wau tiyang sanes ingkang bekta sarta bikak, sampun ngantos awkipun piyambak ingkang mbikak. Menawi ingkang mbikak lemantun (kesaenan) wau tiyang sanes makaten gandanipin nggambar arum boten badhe ical-ical. Mododmenika tegesipun sami kaliyan mulur werdinipun tiyang gesang ing alam donya menika kedah tansah mulur utawi kreatif nalaripun manut kemajenganing jaman.

Samenika jaman globalisasi, tegesipun jagad ingkang wiyar menika wates-watesipun sampun ical, temahan tiyang sadonya menika saged pados panggesangan ing pundi papan. Kanthi mekaten gesang ing samangke tansaya awrat sesanggenipun, amargi sami lomba kaliyan warga negari manca, boten namung kaliyan warga sanagari. Pramila supados saged gesang ingkang remen kedah jembar wawasanipun satemah gadhah pambudi daya kreatif.

Mlebu, tegesipun saget nampi kemajengan, sedaya ilmu saha ketrampilan, kesagedan menapa kemawon ingkang loyogipun dhateng kesaenan kedah dipuntampi kanthi lila legawaning manah. Upami satunggaling pawongan ingkang pakaryanipun dados pradangga mangka wekdal samangke sampun awis-awis sanget tiyang kagungan kersa utawi gadhah damel sami nggelar gangsa, pramila pawongan mau kedah kupiya pados padamelan sanes minangka sagaking gesang, ugi saged nampi saha purun boten purun nampi kemajengan seni campur sari inggih menika nggabungaken gangsa kaliyan pirantos musik elektronik lsp.

Metu, werdinipun sedaya kesagedan, ngelmi saha ketrampilan ingkan dipungadhahi kedah dipuntindakaken kepara dipuntularaken tiyang sanes. Jer nularaken ngelmi menika ngamal ingkang sae sanget lan pikantukipun lelintu ganjaran sadangunipun ngelmi ingkang dipuntularaken. Sampun ngantos wegah utawi gadhah ngelmi nanging boten kaamalaken kados ungel-ungelan ”jarik lawas ing sampiran”, tegesipun ngelminipun muspra boten dipun ginakaken menapa malih dipun tular-tularaken. Mekaten, atur wawasan ingkang saged kula aturaken mugiia wonten mupangatipun, menawi mekaten menika inggih awit peparingipun Pangeran ingkang amurba amisesa, ananging menawi kathah tuna dungkap menika inggih awit saking cubluk lan cupeting ppemanggih kula.

Paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani jenang sela wader kali sesonderanapuranta yen wonten lepat kawula. Akhirulkalam, Wassalamu’alaikum Wr.Wb. I. Wenehana tandha ping ana aksara a, b, c, d, e ana ing wagsulan kang paling bener! 1. Ing ngisor iki sing ora kalebu atur kasugengan ana pamedhar sabda yakuwi …. • Panjenenganipun ingkang satuhu kinabekten, para sesepuh dalah pinisepuh ingkang anggung mastuti dhumateng pepoyaning kautamen.

• Para pangemban pangembating praja satriyaning negari, ingkang kinarya pangayomaning para kawula dasih ingkang pantes sinudarsana.

• Sumawana sanggyaning para rawuh kakung miwah putri, ingkang dahat kinurmatan • Langkung rumiyin ngengeti kula sadaya titah sawantah ingkang pinurba kawasesa dening Gusti ingkang Maha Kuwasa, pramila sumangga angunjukaken puja-puji syukur dhumateng panjenenganipun ingkang sampun kapareng ngrentahaken rahmat lan hidayah-Ipun miwah kawilujengan… • Para rumaja putera lan rumaja puteeri ingkang tansah sinandhing ing Gusti 2.

Ing ngisor iki sing kalebu atur puji sykur dhateng pangeran yakuwi … • Panjenenganipun ingkang satuhu kinabekten, para sesepuh dalah pinisepuh ingkang anggung mastuti dhumateng pepoyaning kautamen. • Para pangemban pangembating praja satriyaning negari, ingkang kinarya pangayomaning para kawula dasih ingkang pantes sinudarsana.

• Sumawana sanggyaning para rawuh kakung miwah putri, ingkang dahat kinurmatan • Langkung rumiyin ngengeti kula sadaya titah sawantah ingkang pinurba kawasesa dening Gusti ingkang Maha Kuwasa, pramila sumangga angunjukaken puja-puji syukur dhumateng panjenenganipun ingkang sampun kapareng ngrentahaken rahmat lan hidayah-Ipun miwah kawilujengan… • Para rumaja putera lan rumaja puteeri ingkang tansah sinandhing ing Gusti 3.

Dene sing kalebu atur nyuwun pangapunten yakuwi …. • Para pangemban pangembating praja satriyaning negari, ingkang kinarya pangayomaning para kawula dasih ingkang pantes sinudarsana. • Sumawana sanggyaning para rawuh kakung miwah putri, ingkang dahat kinurmatan • Langkung rumiyin ngengeti kula sadaya titah sawantah ingkang pinurba kawasesa dening Gusti ingkang Maha Kuwasa, pramila sumangga angunjukaken puja-puji syukur dhumateng panjenenganipun ingkang sampun kapareng ngrentahaken rahmat lan hidayah-Ipun miwah kawilujengan… • Para rumaja putera lan rumaja puteeri ingkang tansah sinandhing ing Gusti • Salajengipun saestu linepatna ing deduka, tinebihna ing tulak sarik, dene kula kumantun lumaraping atur saengga ngirangi kamardikan panjenengan sadaya ingkang nedheng eca wawan pangandikan.

4. Nuwun, inggih awrat mundhi panyuwunipun adhi kula pun Drs. Harjuna Sasrabahu sekalian, lumantar sedherek Panata Laksita supados paring sabta tamanutawa ular-ular risang penganten sarimbit. Pancenipun awrat amargi dereng drajatkula supados ngaturi ular-ular menika Perangan ular-ular ing ndhuwur kalebu … • Atur puji syukur • Atur kasugengan kairing atur panuwun • Wedharing gati • Atur nyuwun pangapunten • Panutuping atur 5.

Ing ngisor iki sing ora kalebu malimamiturut sesorah ing ndhuwur yaiku…. • Mlumah • Mengkurep • Modod • Mlebu • Mangan 6. Werdine tembung mlumah yaiku…. • Remen makarya utawi nyambut damel • Remen weweh utawi tetulung dhateng liyan • Tansah kreatif nalaripun • Saged nampi kemajengan • Ketrampilan/kesagedan ingkang dipun gadhahi dipun tindakaken 7.

Dene werdinipun modod inggih menika … • Remen makarya utawi nyambut damel • Remen weweh utawi tetulung dhateng liyan • Tansah kreatif nalaripun • Saged nampi kemajengan • Ketrampilan/kesagedan ingkang dipun gadhahi dipun tindakaken 8.

werdine tembung mengkurep yakuwi … • Remen makarya utawi nyambut damel • Remen weweh utawi tetulung dhateng liyan • Tansah kreatif nalaripun • Saged nampi kemajengan • Ketrampilan/kesagedan ingkang dipun gadhahi dipun tindakaken 9.

Werdine tembung metu yakuwi …. • Remen makarya utawi nyambut damel • Remen weweh utawi tetulung dhateng liyan • Tansah kreatif nalaripun • Saged nampi kemajengan • Ketrampilan/kesagedan ingkang dipun gadhahi dipun tindakaken 10. Werdine tembung mlebu yakuwi …. • Remen makarya utawi nyambut damel • Remen weweh utawi tetulung dhateng liyan • Tansah kreatif nalaripun • Saged nampi kemajengan • Ketrampilan/kesagedan ingkang dipun gadhahi dipun tindakaken 11.

Tumindak micara kuwi sakabehing pari-polahing manungsa. Sing kalebu polahing manungsa yakuwi … kajaba …. • Obahing peranganing awak • Rasa-pangrasa • Pasuryan • Budi pekerti • Jiwaning manungsa 12. Sesorah kang katindakake kanthi nggawe cathetan cilik kanggo pangemut-emut diarani …. • Apalan • Naskah • Dadakan • Impromtu • Ekstemporan 13.

Sesorah kang biasa katindakake dening pejabat utawa punggawa nagari yakuwi … • Apalan • Naskah • Dadakan • Impromtu • Ekstemporan 14. Sing ora kalebu sanguning juru sesorah yakuwi …. • Nguwasani bahan • Nduweni rasa wani • Subasita • Patrap utawa sikep • Basa lan sastra 15. Basa sing kudu diugemi dening juru pamedhar sabda yaiku … kajaba…. • Sapa sing guneman • Sapa sing dijak guneman • Sapa sing digunem • Swasana nalikaning guneman • Cara-carane guneman JINISING TEMBUNG • Tembung Lingga Miturut jinising tembung-tembung kabedakake dadi rong perangan, ya kuwi tembung lingga (kata dasar) lan tembung kang wis owah saka linggane (kata jadian/bentukan).

Tembung lingga yakuwi sakabehing tembung kang durung ngalami owah-owahan. Tuladhane: anak, jaran, rob, banjir, lsp. Miturut para ahli basa, tembung lingga sinebut kata asal utawa tembung kang durung ngalami owah-owahan, lan sabenere dumadi saka tembung sing luwih dhisik ana utawa tembung-tembung kang luwih tuwa. Tembung tembung kuwi diarani tembung wod (akar kata). Tembung wod suk, nurunake tembung lingga: pasuk, rasuk, rangsuk, susuk, dhesuk, isuk, lsp. Tembung wod pis, nurunake tembung lingga tipis, tapis, kempis, kempes, dhepis.

Tembung wod lur, turunake tembung lingga dulur, ulur, sulur, pilur. Tembung wod wur, nurunake tembung lingga: uwur, siwur, kawur, mawur, sawur lsp. • Tembung Owah Tembung kang wis owah saka linggane kabedakake dadi telung perangan, yakuwi tembung andhahan, tembung kang dirangkep (kata ulang),lan tembung camboran utawa wancahan (kata majemuk). Tembung lingga tekuk, bisa diowahi dadi tembung-tembung ditekuk, panekuk, tinekuk, tekukan, tekuk-tekukan, lsp.

Kabeh tembung kuwi diarani tembung andhahan. Dene cara-carane tembung lingga didadekake tembung andhahan kuwi ana pirang-pirang. Ing ngisor iki tuladhane. • diwenehi ater-ater (awalan) Jinising ater-ater: (n), (m), (ny), (ng) kang uga sinebut ater-ater hanuswara uatawa swara irung; tak- kok- di, ka- ke- sa- pa- pi- pra- tar- kuma- kapi- lsp.

• diwenehi seselan (sisipan): -um- -in- -er- -el- • diberi panambang akhiran: -a, -I, -e, -an, -en, -ana, -ake, -na, -ne, –ku, -mu.

• Rimbag Lingga Andhahan Sayektine ana tembung-tembung kangwiskalebu tembung andhahan ananging isih dianggep tembung lingga, sebab tembung-tembung kuwi isi bisa diwenehi ater-ater, panambang, lan seselan kayadene tembung lingga. Tuladhane: omah dadi lingga andhahane somah. Somah bisa dadi tembung andhahan maneh saka tembung sesomahan.

Ubeng dadi lingga andhahan kubeng, kubeng isih bisa didadekake tembung kinubeng. Tembung kang kalebu lingga andhahan yakuwi: • Tembung lingga sing antuk ater-ater sa- pa- pi- pra- tar- (tra-), ka. Tuladha: sa : sa- + iji = siji Sa- + olah = solah Pa : pa- + omah = pomah Pa-+ ro = paro Pi- : pi- + wulang = piwulang Pi- + ala = piala Pi- + andel = piandel Pi- + dana = pidana Pra : pra- + kara = prakara Pra- + lambang= pralambang Pra-+ jurit = prajurit Tar-(tra-): tar- + tamtu = tartamtu Tar- + buka = tarbuka Tar- + kadhang= tarkadhang Ka- : ka- + ubeng = kubeng Ka- + wruh = kawruh Ka – + arsa = karsa Tembung-tembung lingga ing ndhuwur (kajaba ater-ater tra-/tar-) diarani tembung aran (kata benda) • tembung lingga kang antuk ater-ater pan- pany- pam- pang- tuladhane: pan- + tiyung = pantiyung pan- + colot = pancolot pan- + telung = pantelung Tembung lingga andhahan ing ndhuwur kalebu tembung kahanan/kaanan.

tembung lingga kang antuk seselan (-er- -el-) sabenere sajinis, amarga bisa ganti-gumanti. Tuladha: krelip, klelip. dene tembung lingga kang antuk seselan –el- -er- uga kalebu tembung kahanan/kaanan. • Rimbag Bawae Rimbag bawa ana telu: (1) bawa kapi, bawa kami, bawa kuma; (2) bawa ha; (3) bawa ma. Katelune diwedharake ing ngisor iki. • Bawa kapi, bawa kamu, bawa kuma Tuladha : • Fatimah ora wani metu amarga kamigilan ula welang.

• Sing kumawani wewaler kapatrapan paukuman. • Pak Bei punika penggalihipun kapilare sanget. Tembung: kamigilan (kami- + gila+ -an), kumawani (kuma- + wani), kapilare (kapi- + lare),diarani rimbag-nya bawa kami, kuma, lan kapi.

Tembung-tembung kasebut kalebu tembung kaanan kang nerangake sipating manungsa. Dene tegese (nosi/arti) yakuwi: • Banget Tuladha: kamigilan: banget ing gilane Kamisesegen: banget sesegen • Kaya Kapilare: sipati kaya lare/bocah banget Kamituwa: pacake kayawistuwa • Anggepe kaya Kumratu: anggepe kaya ratu-ratua Kumlanang: anggepe kaya lanang-lananga.

• Bawa Ha Tuladha: Suta pijer medhukun bae, nanging larane anake datan ana sudane Ngati-ati srawung wong kang apangawak setan Medhukun saka tembung linggga dhukun antuk ater-ater ma. Apangawak saka tembung lingga pangawak antuk ater-ater a. Tembung-tembung kang antuk ater-ater a- utawa ma- rimbag-nya diarani bawa ha. Tegese (arti/nosi) rimbag bawa ha, yakuwi: • Nduweni Tuladha: Anak turune abandha-abandhu (nduwena bandha-bandhu)saengga uripe bisa mubra-mubru.

Ora sanak ora akadang (nduweni kadang) yen mati melu kelangan. • Manganggo Tuladha: Sore-sore akemul (manganggo kemul) sarung. • Kaya sing sinebut ana tembung lingga Tuladhane: Tandure wis akembang, asemi, awoh. • Bareng Tuladhane: Bocah-bocah padha bungah atampa (barengnampa) dhuwit. • Bawa Ma Bawa ma kuwi kedadeyan saka tembung lingga kang antuk seselan –um- papane ana samburine aksara purwa tembung.

Tuladha: kenthus dadi k-(um)- enthus : kumenthus; kaki dadi k-(um)-aki: kumaki.

paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

Tembung lingga kang antuk seselan –um- tarkadhang ngalami owah-owahan ana aksara purwaning tembung. Tuladha: • Tembung lingga kang akara purwaning tembung p nalikaning antuk seselan –um- gumanti k. tuladha: pati – umati dadi mati; putung-umutung dadi mutung; panggang dadi kumanggang, pinter dadi kuminter • purwaning tembung aksara w gumati k.

tuladha: wasis dadi kumasis; wareg dadi kumareg, waras dadi kumaras. • purwaning tembung aksara b gumanti g. tuladha: bobor dadi gumobor, bagus dadi gumagus, banter dadi gumanter. • purwaning tembung aksara ha menawa antuk seselan –um- wiwitaning lungguh luluh.

Tuladha: ulung dadi umudhun dicekak mudhun; ulur dadi umulur dicekak umulur. Tegese (nosi/arti) tembung bawa ma: • nduweni kaanan/sipat kaya kang sinebut ana ing tembung lingga. Tuladha: kuminter (nduweni sipat kaya pinter-pintera • lagi nedheng-nedhenge. Tuladha: kumeruk (lagi nedheng-nedhenge dikeruk). • Kaya uni utawa swara kang sinebut ana linggane.

Tuladha: jumegur (swarana jegur); cumengkling (swarane cengkling) lsp. • kaanan: turun-tumurun. • Rimbag Tembung Tanggap Tembung lingga kang antuk ater-ater dak- kok- di. Gampangane diarani rimbag dak, rimbag ko, lan rimbag di. ü Dak + lingga diarani rimbag utama purusa ü Kok + lingga diarani rimbag madyama purusa ü Di + lingga diarani rimbag pratama purusa Tarkadhang tembung lingga kajabawisantuk ater-ater tanggap uga antuk panambang –I utawa –ake, mulane miturut panambange kaperang dadi telu.

• tanggap wantah Tegese tanggap kang tanpa panambang. Gawa: takgawa, dakgawa: rimbage tanggap tak wantah utawa tanggap utama purusa kriya wantah. Kokgawa/kogawa: rimbage tanggap ko wantah utawa tanggap madyama purusa kriya wantah. Digawa rimbage tanggap di wantah utawa tanggap pratama purusa kriya wantah. • tanggap –I (kriya) T egese tanggap kang antuk panambang –i. tuladha: tulis –taktulisi: ribage tanggap tak –I kriya (tanggap utama purusa –I kriya). • tanggap –ke (kriya) • tanggap ka/na B.

PEPRINCENING JINISING TEMBUNG Basa saja kaperang dadi 9 golongan tembung, yakuwi: • tembung kriya (mlaku, tuku, adol, lsp.) • tembung aran (omah, tikus, mrica, lsp.) • tembung kaanan (kendel, abang, kuru, lsp.) • tembung katrangan (prayoga, kira-kira, dumadakan, lsp.) • tembung sesulih (kata ganti: aku, iki, iku) • tembung wilangan ( siji, akeh, pirang-pirang, lsp.) • tembung penggandheng/lantaran (ing, saka, menyang, lsp.) • tembung panyambung (sumawana, suprandene, jalaran, lsp.) • tembung panyeru (adhuh, wah) • Tembung Kriya Kang sinebut tembung kriya yakuwi sakabehing tembung kang nyatakake solah bawa, tindak-tanduk utawa tumandang gawe.

Ana sajroning ukara, tembung kriya biyasane nduweni fungsi wasesa. Tuladha: Nurahma nangis, Gozy tiba. J W J W Tembung nangis, tiba kuwi wasesa lan yen ditilik saka jinising tembung kalebu tembung kriya.

Sanadyan amung kedadeyang saka jejer lan wasesa ukara ing ndhuwur kalebu ukara singwis komplit. Dene tembung kriya sing isih mbutuhake tembung liyane amrih sampurnane diarani paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani kriya mawa lesan (kata kerja berobjek/transitif).

Tuladhane tembung kriya sing kaya mangkono yakuwi: nabrak, nabok, menthung, adol, nyiram, ngetung, nagih, nuthuk, lsp. Suwalike tembung nangis, ora perlu utawa ora mbutuhake tembung liyane ` • Tembung Aran Nama sakabehing barang utawa apa wae kang dianggep barang diarani tembung aran. Miturut kalungguhaning tembung ana sajroning ukara tembung aran bisa kalebokake ana ing jejer utawa lesan. Tuladhane ing ngisor iki. Adhiku nendhang bal J W J Tembung adhiku lan bal, diarani tembung aran.

Tembung aran kaperang dadi rong golongan, yakuwi: • tembung aran kang maujud (kasad mata) • tembung aran kang ora maujud (ora kasad mata): kasugihan, kapinteran, kaluwihan, lsp. Pandhapuking tembung aran kaperanga paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani loro. • tembung lingga • tembung andhahan Dene tembung andhahan kang kalebu tembung aran kadedayan kanthi cara-cara ing ngisor iki. • Rimbag lingga andhahan, kanthi cara menehi ater-ater: sa- pa- pi- pra- ka.

• Kadhapuk kriya wacaka, wujude pe-tanduk • Kadhapuk rimbag wisesana, wujude (- + -an) • Kadhapuk rimbag dayawacaka, wujude (pa- + tanduk + -an) • Kadhapuk bawa wacaka, wujude (ka- + lingga+ -an) • Kadhapuk panambang –wan,-man, -wati. • Kadhapuk panambang –ku, -mu,-e • Kadhapuk kanthi cara rimbag rangkep • Kadhapuk dadi camboran lan wancahan • Tembung kaanan Sakabehing tembung kang nyatakake kepriye kaanan/sipat maneka warna bab. Tuladha: kembang abang, omahe gedhe, bocah nakal, lsp.

Tembung-tembung kang kalebu kaanan iki nduuweni owah-owahan tertemtu. Ing ngisor iki owah-owahaning tembung kaanan (ana kalane tembung tertemtu kalebu tembung kaanan ana kalane ora kalebu tembung kaanan) • 1.

kalebu tembung kaanan/sipat Tembung iki tetep digolongake tembung aran menawa papan panggonane ana samburine tembung aran. Tuladhane: Budi angkara, watak sembrana, ula mandi, lsp. • 2. kalebu wasesa Upamane: Omahe Sariman gedhe, klambiku suwek, Anake Pak Suta lara. Gedhe, suwek, larakalungguhane ana sajroning ukara minangka wasesa, dene jinis tembunge minangka kriya silihan. • 3. kalebu katrangan, jinis tembunge diarani tembung katrangan. Upamane: sariman mlaku alon-alon. Manuk mabur dhuwur.

Tembung alon-alon lan dhuwur nerangake wasesa, mulane kalebu katrangan. Dene jinis tembunge diarani tembung katrangan. • 4. kalebu tembung aran ü diwenehi panambang –e gedhe dadi gedhene lega dadi legane ü diwenehi tembung panggandheng (kata depan): kang/sing. Ssing cilik lungguh ngarep, sing gedhe lungguh mburi. Kang lena bakal ketiwasan. ü menawa nduweni kaanan/sipating manungsa biyasane dadi sesulihe jenenge manungsa kuwi kanthi carra diwenehii tembung si.

Kaya si cebol nggayuh lintang. ü diwenehi tembung Panggandheng/kata depan ana sangarepe. Kanthi lega legawaning ati. • Tembung Katrangan Gatekno ukara ing ngisor iki! • 1. Adhiku mangan themal-themil. • 2. Sarjono nangis senthuk-senthuk/ ndrenginging. • 3. Maling kuwi mlayu nggendring, Tembung themal-themil, senthuk-senthuk/drenginging, nggendring, kuwi nyebutake cara-carane mangan, nangis, lan mlayu. Tembung-tembung kang nerangake wasesa utawa nerangake babagan liya kajaba tembung aran kuwi diarani tembung katrangan.

Dene tembung kang nerangake tembung aran diarani tembung kaanan. Tembung katrangan sing kulina dianggo yaku wi: 1. tembung katrangan wektu/titi mangsa 2. tembung katrangan papan panggonan 3. tembung katrangan sing nyethakake dadi lan orane pakaryan 4.

tembung katrangan kang nyethakake kahanan pakaryan. Miturut wujude tembung ana paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani arupa tembung lingga lan ana kang arupa tembung andhahan. Kang arupa tembung andhahan yakuwi: • Diwenehi panambang –e: prayogane, maune, lumrahe, wangune, lsp. • linggane dibaleni: ujug-ujug, durung-durung, suwe-suwe, kira-kira, lsp. • Diwenehi ater-ater sa-/se- : sakawit, sakala, sajeg jumbleg, lsp.

• Diwenehi ater-ater sa- lan panambang –e: sabisa-bisane, sakuwat-kuwate, sagedhe-gedhene, lsp. • Tembung Sesulih Tembung kang dianggo nggenteni jeneng barang utawa manungsa, lan tembung kang nuduhake panggonan barang utawa manungsa diarani tembung sesulih/kata ganti.

Peprincening tembung sesulih: • Tembung sesulih kang mratelakake wong (kata ganti orang); Tembung sesulih kang mratelakake wong iki kaperang dadi papat: • Tembung sesulih utama purusa (aku, kula, ingsun) • Tembung sesulih madyama purusa (panjenengan, ndika, kowe, sampeyan) • Tembung sesulih pratama purusa (dheweke, Man jae/jeneng wong) • Tembung milik (omahe, omahmu, omahku) • Tembung sesulih kang mratelakake dununging barang/wong (kata ganti tunjuk); • Tembung sesulih kang dadi tembung panggandheng (kata ganti hubung); • Tembung sesulih minangka pitakon (kata ganti tanya); • Tembung sesulih barang kang ora nggenah (kata ganti tak tentu); Ing ngisor iki bab-bab kang magepokan klawan tembung sesulih.

paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

• Tembung sesulih yen nerangake babagan barang dununge ana samburine barang kang diterangakke. Tuladha: bocah iki, omah kae, dhusun sampeyan.

• Ana sajroning ukara tembung sesulih bisa nduweni kalungguhan minangka jejer, wasesa, lesan, lan liyane. • Jejer: Iki durung disarujuki dening para warga. (komplite: Prakara iki). • Wasesa: Bocah kang koktakok-takokae dhek wingi iku kae ta? • Lesan: Tekan seprene aku durung ngreti kuwi (komplite bab kuwi). • Tembung Wilangan Tembung wilangan kabedakake telung perangan, yakuwi: • Tembung wilangan kang nyatakake gunggung (jumlah); Tuladha: Beras telung goni kae timbangen!

• Tembung wilangan kang nyatakake undha-usuk/tingkatan. Anakku sing nomer loro aran Giselia. • Tembung wilangan durung genah (ora ngerti gunggunge) Tuladha: Aku mung nampabathi sethithik. • Tembung Panggandheng Sakabehing tembung kang nggathukake tembung siji lan sijine diarani tembung panggandheng/tembung lantaran. Ana sajroning Basa Jawa wujuding tembung panggandheng yakuwi: Ing : Aku wis telung tahun manggon ing kutha.

Menyang : Sore mau, kowe menyang ngendi? Saka : Bengi-bengi ngene iki kowe saka ngendi? • Tembung Panyambung Sakabehing tembung kang bisa nyambung utawa nggathukake antaraning tembung siji lan sijine.

paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

Miturut wujude tembung panyambung kaperang dadi loro: • tembung panyambung kang isih lingga : lan, saha, tuuwin, sebab, lsp. • tembung panyambung kang awujud andhahan: luwih-luwih, apa maneh. • Tembung Panyeru Tembung panyeru diarani uga tembang sabawa. • Lho, digunakake ana sajroning ukara sing beda karo kanyatan (Lho, kok ngono, mbok ngene) • Lha, digunakake ana sajroning ukara kang pas/cocok karo kang dikarepake (Lha, ngono kuwi aja kaya mau) • Eman, kanggo ukara kang nggelakake (Eman, bocah bagus kok patrape kaya ngono!) III.

PENDALAMAN MATERI • I. Wangsulana kanthi menehi tandha ping (x) ing aksara A, B, C, D, utawa E pratelan kang bener ing lembar jawaban kang cumawis! 1. Tembung kang durung ngalami owah-owahan diarani …. • Tembung lingga • Tembung andhahan • Tembung owah • Tembung camboran • Tembung saroja 2. Ing ngisor iki sing kalebu tembung-tembung singwisowah saka linggane kajaba ….

• Tembung lingga • Tembung andhahan • Tembung owah • Tembung camboran • Tembung saroja 3. Tembung kangwisowah saka linggane kanthi cara diwenehi wuwuhan diarani … • Tembung lingga • Tembung andhahan • Tembung owah • Tembung camboran • Tembung saroja 4.

paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

Ing ngisor iki sing kalebu ater-ater anuswara yaiku …. • N, m, ny, ng • Dak- kok- di • Ka- ke- sa- • Pra- pa- pi- • Kuma- kapi, tan- 5. Ing ngisor iki sing kalebu ater-ater tri purusa yakuwi …. • N, m, ny, ng • Dak- kok- di • Ka- ke- sa- • Pra- pa- pi- • Kuma- kapi, tan- 6. Klambi kuwi dakanggo. Tembung dakanggo diarani rimbag ….

• a. Utama purusa • b. Madyama purusa • c. Pratama purusa • d. Tembung tanggap • e. Tembung tanduk 7.

Lele kuwi arep kokmasak apa? Tembung kokmasak diarani rimbag … • a. Utama purusa • b. Madyama purusa • c. Pratama purusa • d. Tembung tanggap • e. Tembung tanduk 8. Lele kuwi enake dimasak kare. Tembung dimasak diarani rimbag …. • a. Utama purusa • b. Madyama purusa • c. Pratama purusa • d. Tembung tanggap • e. Tembung tanduk 9. Paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani kang tanpa panambang diarani ….

• Tanggap –I kriya • Tanggap wantah • Tanggap –ke kriya • Tanggap ka • Tanggap na 10. Sarinah ora wani metu amarga kamigilan ula welang. Rimbag kami ana tembung kamigilan nduweni teges …. • Kaya • Banget • Anggepe • Sipate kaya • Anggepe kaya 11. Andri kae kok kumlanang banget? Rimbag kuma ana tembung kumlanang nduweni teges …. • Kaya • Banget • Anggepe • Sipate kaya • Anggepe kaya 12.

Ing ngisor iki tembung-tembung kang antuk bawa ha kang nduweni teges nduwekajaba… • Akadang • Akuncung • Akunca • Abandha • ambarengi 13.

Ing ngisor iki tembung kang kalebu tanggap madyama purusa –ke kriya …. • Taktawakake • Koktawakake • Ditawakake • Boktawakake • Ditawakake 14. Ing ngisor iki tembung kang kalebu tanggap utama purusa –ke kriya …. • Taktawakake • Koktawakake • Ditawakake • Boktawakake • Ditawakake 15.

Ing ngisor iki tembung kang kalebu tanggap pratama purusa –ke kriya …. • Taktawakake • Koktawakake • Ditawakake • Boktawakake • Ditawakake 16. Sakabehing tembung kang mratelakake solah bawa, tumandang gawe, utawa tindak-tanduk/patrap diarani …. • Tembung aran • Tembung kriya • Tembung kaanan • Tembung katrangan • Tembung sesulih 17. Kasugihan, kaluwihan, kasarasa, kalebu tembung …. • Tembung aran • Tembung kriya • Tembung kaanan • Tembung katrangan • Tembung sesulih 18.

Sakabehing tembung kang nerangake babagan sipat diarani …. • Tembung aran • Tembung kriya • Tembung kaanan • Tembung katrangan • Tembung sesulih 19. Ing ngisor iki sing kalebu tembung sesulih yakuwi … kajaba ….

• Tembung sesulih kang mratelakake wong • Tembung sesulih kang mratelakake dununging barang • Tembung sesulih kang minangka pitakonan • Tembung sesulih kang mratelakake barang kang ora nggenah • Tembung sesulih kang mratelakake panyeru 20. aku, kowe, panjenengan, dheweke, kalebu tembung …. • Tembung sesulih kang mratelakake wong • Tembung sesulih kang mratelakake dununging barang • Tembung sesulih kang minangka pitakonan • Tembung sesulih kang mratelakake barang kang ora nggenah • Tembung sesulih kang mratelakake panyeru NYERAT GEGURITAN GEGURITAN Geguritan kalebu jinis puisi Jawa Modern.

Dene wujud puisi Jawa Tradisional arupa tembang, kalebu tembang macapat, tembang tengahan, lan tembang gedhe. Sing kalebu tembang macapat yaiku Kinanthi, Pocung, Asmaradana, Mijil, Maskumambang, Pangkur, Durma, Sinom, lan Dhandhanggula. Kalebu tembang tengahan yaiku Megatruh (Dudukwuluh), Gambuh, Paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani, Balabak, lan Juru Demung.

Dene tembang gedhe yaiku Girisa. Puisi jawa sing arupa tembang kaikat dening sawenehing paugeran/pathokan. Pathokan-pathokan kang ana sajroning tembang kaya sing katulis ing ngisor iki. a) Guru gatra tegese cacahing gatra (baris/larik) saben satunggal pada (bait/pupuh). b) Guru wilangan tegese cacahing wanda (suku kata) saben sagatra. c) Guru lagu / dhong-dhing tegese tibaning swara vokal ana ing pungkasaing gatra.

Geguritan utawa geguritan juja-makjujane dianggo kanthi tujuan nyindir / nyemoni kahanan masyarakat wektu kuwi. Kajaba saka kuwi uga nduweni unsur pendidikan.

paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

Geguritan nduweni gatra kang ora tetep. Umume (biyen) gatrane kedadeyan saka wolung wanda, uga diwenehi ukara ing gatra kapisan sing unine “Sun gegurit”. Geguritan saikiwisbeda, ngalami owah-owahan. Geguritan padaha karo puisi bebas sing ora kaiket dening cacahing baris saben bait, cacahing wanda saben gatra, uga ora kudu ana tembang “sun gegurit”, lan ora kudu bab ngandhut unsur pendidikan.

Tema kanggo geguritan iki warna-warna kayata; moral, lingkungan, katresnan, masalah sosial, lan liya-liyane. Ing ngisor iki ana tuladha geguritan sing temane asmara/katresnan. Geguritan kuwi rinipta minangka wujud saka wedharan gagasan/rasa pangrasa pangripta. Ana patang babagan kang kudu dimangerteni menawa arep maca geguritan, yaiku analisis situasi lan pamireng, milih geguritan, mbedah geguritan, lan latihan / gladhen.

1) Analisis situasi lan pamireng Tegese kanggo mangerteni kondhisi wektu arep maca puisi. Ana ngendi papane, bengi apa awan, ning jaba apa njero ruangan, piye situasine (sedhih, gumbira, serius), pamirang umure pira, agama, pendhidhikan lsp.

2) Milih geguritan Ana babagan kang bisa dadi tetimbangan nalika milih geguritan • Sifate transparan / lugas • Melodius – enak rima lan iramane • Isine geguritan diselarasake klawan situasi • teaterikal 3) Mbedhah geguritan Tegese naliti tuntas isining geguritan 4) Latihan / Gladhen Ana loro cara yaiku sacara ora langsung tegese nonton pawongan liya maca geguritan dene sacara langsung tegese maca kanthi vokalisasi lan ekspresif.

Komponen ana sajroning geguritan sing kudu digatekake nalika diwaca : 1) Penghayatan Penghayatan tegese mudheng isining geguritan, munggul tembung, intonasi, lan ekspressi / mimik. 2) Vokal Sing klebu ana vokal yaiku tembung diunekake kanthi cetha, munggeleng tembung, lancar orane nalikaning maca, power/ketahanan nalikaning maca. 3) Penampilan Penampilan tegese bloking, teknik, setting Geguritan ing ngisor iki wacanen kanthi apik ! PIWELING Dening Sendang Mulyono Aku ngugemi ngendikanmu, Ibu Nalika arep budhal sekolah Nyangking tas kebak buku Ngger, jagad iki amba tebane Aja cilik ati Kabes bisa karengkuh Kanthi gelmu Nggerngendikane pujangga winasis “Ngelmu iku, kalakone kanthi laku Lekase lawan kas Tegese kas ngantosani Setiya budya pangekesing durangkara” Pancen angel yen durung ketemu Mula aja pegat sinau Dadia wong pinter nanging Aja keminter lan keblinger Dadia wong sugih nanging Aja sumugih Dadia petinggi nanging Aja ngapusi lan korupsi Geguritan ing ndhuwur yen ditilik saka tembung, tembung sing dianggo katon cetha/transparan.

Ora ana tembung sing nganggo konotasi / kias. Maknane apa anane. Lugas lugu/salumrahe. Iramane enak diwaca apa anane, rima / sajake / tembung-tembung kang nduweni uni sing memper/meh memper bisa ditemokake ana sadhengah baris.

Vokalisasi cetha. PIWELING Ibu, aku tansah ngugemi ngendikanmu. Nalika semana aku arep budhal sekolah nyangking tas kang isine kebak buku. Ngendikanmu nalika kuwi,”Ngger, jagad iki ambatebake. Kowe aja cilik atik. Awit kabeh bisa karengkuh kanthi ngelmu. Ngger, ngendikane pujangga winasis kaya ana ing tembang pucung. Elinga : ngelmu iku, kalakone kanthi laku, lekase lawan kas, tegese kas ngantosani, setya budya pangekasing durangkara.” Pancen angel yen durung ketemu dalane.

Mula saka kuwi aja pegat anggonmu sinau. Dadia wong sugih ananging aja nganti sumugih. Dadia petinggi nanging aja nganti sumugih. Dadia petinggi nanging aja ngapusi lan korupsi. B. BASA RINENGGA KANGGO PEPAES SASTRA Rinengga nduweni teges dipacaki, pinajang dipaesi utawa kinarawista.

Kabeh mau nduweni perlu supaya dadi endah, bregas, lan ngresepake. Basa rinengga bisa uga diarani basa pajangan, basa pacakan, utawa basa bregasan.

Basa rinengga mesthi wae duweni surasa kaendahan utawa kaendahaning surasane. Tegese senadyan endah, wong liya tetep bisa mangerteni apa kang tinulis. Sanadyan mesthi wae akeh uga basa kang endah sing angel disurasa tegese. Basa rinengga iku asring diprangguli ana ing geguritatn utawa gancaran kang arupa cerkak, roman utawa novel. Ana rong cara kanggo ngrengga basa, kayata: • Sarana tinulis nganggo ukara liya kang tetembungane luwih bregas.

Tuladhana: kudu dikandhakake ora tan kena, aja tan ora banjur dadi basa rinengga • Ngganti tetembungan sawetara, upamane sarana diganti tembung kawi, banjur dadi basa rinengga tuladha: tandange kaya banteng ketaton. Menawa unen-unen iku diganti tembung kawi, senadyan tegese padha karo basa lumrah, dadine tandange kadi andaka kanin. Basa rinengga uga kerep dipranggili ana sajroning ukara pepindhan, candra, bebasan, paribasan, ukara sesumbar, lelewaning basa (stilistika) lan sapanunggalane.

Tuladhane: grana ngrungih pindha kencana pinata. Ukara kasebut menawa dijlentrehake dadine kaya mangkene: manut dhapukaning diarani pepindhan, manut isine yaiku candrane irung kang wangune becik wernane kaya emas kang digilapake sarana patar, iku mau kang diarani candra. Gajah kajibah, mingkuh paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani.

Ukara iki diarani paribasan mawa basa rinenggakang nduweni maksud : kepeksa nindakakeamarga wis kebanjur saguh. Pethikan geguritan ing ndhuwurakeh nggunakake ukara/tembung kang ora lumrah kanggo guneman iing padinan, kayata: anganti, angkuping, ampang, angsoka, musna, lan samun.Lelewaning basa uga nganggo basa rinengga, tuladhane: Angin anganti angkuping wengi, Ampang ngumandang, Kembang angsoka kelangan jingga.

IV. PENDALAMAN MATERI A. Tulisen sawijining geguritan kanthi tema ing ngisor iki! Aja lali geguritan kuwi kudu nganggo basa kang rinengga, paling ora ngnaggo lelewaning basa (stilistika)! v Lingkungan v Asmara/ Katresnan v Narkoba v Sosial v Pendidikan B.

Wenehana tanda ping ana ngarepe aksara a, b, c, d, utawa e marang jawaban kang paling bener ! 1. Ing ngisor iki ciri-cirining geguritan zaman biyen, kajaba …….

• tujuane nyindir / nyemoni • ngandhut unsur pendhidhikan • gatrane ora tetep • saben gatra wolung wanda • guru lagune a – a – a – a Andri Pujiono Valentine Tanpa upama bungahe driya Angles rasa ndika tanggap sasmita Mangayubagya nugraha dalem awujud tresna Bengi tanggap warsa iku nimas Awale laku dak dhodhog kori atimu Tanpa kedale lesan Agawe mulak-mulak jaja kadya kinubere Kawah Candradimuka Nanging ing prastawa iku esemu nyimpen prajanji Ili laku kumricike paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani Nganthi esem teleng ati Geter rasa krudha asmara Tanpa suwala lilin iku luluh Rikala dina asih tresna Esem ngujiwat Sumunar mbirat rasa samudana Ndika walaka sajrone driya Andum rasa nggayuh tresna Mecaki dawane mangsa 2.

Geguritan ing ndhuwur nduweni tema …. • katresnan • valentin • kasih sayang • geter ati • krudha asmara 3. Ing ngisor iki peranganing geguritan ing ndhuwur kang ngganggo basa rinengga… kajaba … • Tanpa upama bungahe driya • Angles rasa ndika tanggap sasmita • Mangayubagya nugraha dalem awujud tresna • Bengi tanggap warsa iku nimas • Awale laku dakdhodhog kori atimu 4.

Ing ngisor iki basa rinengga kang awujud pepindahan yaiku … • Agawe mulak-mulak jaja kadya kinubere Kawah Candradimuka • Nanging ing prastawa iku esemu nyimpen prajanji • Ili laku kumricike panganti Nganthi esem teleng ati • Geter rasa krudha asmara Tanpa suwala lilin iku luluh • Rikala dina asih tresna Esem ngujiwat V. TUGAS Geguritan Ing ngisor iki wacanen kanthi apik ! CANDHIK ALA Wanci surup Pindha mawa Bagaskara katon bang mawinga-winga Binareng tumekaning ratri Samubarang kudu diayahi kanthi setiti, ngati-ati Ora kena grusa-grusu Sing sareh aja kesusu Mengko mundhak kesuru Wanci surya angslup Ana pangkoning ibu pertiwi Ana janma tan kasat netra Tarkadhang manjalma Mula samubarang sing menga Uga kahanan kang tinarbuka Enggal diinepna Kanthi nyenyuwun lan ndedonga Supaya kabeh diparingi raharja Sumber, 190407 Ibune Gillang UJIAN NASIONAL Pasuryan katon nggembol sanggan kang abot Padha pucet, ndingkluk Tumungkul amarikelu Sajak nduweni sanggan kang maewu-ewu Telung ndina dipecaki Suwene kaya sewindu Rasane kaya dhadha ditujes sewu eri Perih, linu,lan ngilu O….

ujian nasional Kaya ngene abote Mangka anggonku sinau luwih saka sewu dina Ning nasibku ditemtokake amung telung ndina Upama biji rapot bisa kanggo tetimbangan Mesthine sangganku ora abot temenanan O… ujian nasional Aku pasrah amarga sistem isih feodal Sumber, 190407 Ibune Gillang Paugeran mbiji geguritan kang kokwaca ing ndhuwur kaya ing ngisor iki! No Uraian Kriteria Ketepatan Benar Setengah Salah 1 Lafal 20 10 5 2 Intonasi 20 10 5 3 Ekspresi 20 10 5 4 Bloking 20 10 5 5 Penghayatan 20 10 5 Total Nilai 100 50 25 A.

tembung-tembung ing ngisor iki apa tegese ! • Ginantha, gantha = • Kasinungan, sinung = • Kadya = • Katiyasan, tiyasa = • Ginebeng, gebeng = • Tampes = • Games = • Lungse = • Bagaskara = • Bang mawinga-winga = • Pindha = • Kesuru = • Tan kasat netra = • Tumungkul amarikelu = • Dipecaki = • Sewindu = • Candhikala = B.

Wangsulana pitakon ing ngisor iki ? 1) Apa amanate geguritan ing ndhuwur ? Wangsulan : Geguritan 1. ____________________________________ Geguritan 2. ____________________________________ 2) Gawenen gancaran / parafrase geguritan 1 lan 2! Geguritan 1: ___________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Geguritan 2.

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________6) Sedhila maneh para siswa nglakoni ujian nasional, kepriye tanggapanmu marang geguritan kang mawa irah-irahan Ujian Nasional?

Wangsulan:________________________________________________________________________________________________________________________________ Nov 29 November 29, 2013 • By 3 Perempuan Perkasa • Posted in Materi Pelajaran SMA • Comments: + MATERI BAHASA JAWA KELAS X SMT 1 NYI PUSPO CEMPOKO Udan wiwit esuk mau nggrejeh. Hawane adhem senajan ora njekut, nangingwisnyebabake wong wegah metu. Kejaba sing pancen duwe kebutuhan ndheseg pilih njintel neng ngomah.

Nyetel tv, mangan enak lan liyane maneh sing sarwa enak. Angen-angen kaya kuwi jian pas ceples kaya angen-angene Jaiman, joko tuwa sing njingkrung kemulan sarung lungset ing becake.

Becak sing biasa mangkal neng pojok prapatan Gendingan Pemuda. Dina-dinane biasane rame tarikan penumpang saka blanja ing Sri Ratu Supermarket, utawa sing lagi mlaku-mlaku ing Bojng. Ning wis rong ndina iki prasasat pasa merga udane nggrejeh saka esuk nganti sore.

Nyoba mbecak jatah wengi, malah luwih nelangsa maneh. Penumpang bisa diitung driji. Nggo setoran becak bae nombok. Kayadene awan kuwi pangirane ya bakal tombok setoran maneh. Mangka setoran rong dina wingi durung kebayar.

Ngkoh Mboe wis ngabani yen dina iki wancine setoran. Ning wiwit esuk ora entuk narik becake maneh. Sida kojur, arep nyambut gawe apa maneh ? Kelunta-lunta tekan Semarang ibukotane Jawa Tengah, sengaja ngumbara golek upa. Omah lan sawah sailat ing ndesane Boyolaliwiskendhang di dol. Kanggo nambakke simbokne singwisrandha. Larane kaya larane wong sugih, komplikasi diabetes, liver ditambah jantung,wiskomplit.

Siji ditamani liyane kumat, gonta-ganti nganti kemput digolekake tamba, ya dhukun, dokter klebu wong pinter paranormal. Tekan wancine entek alas entek kandhang malah nyawane ora ngukup. Adhine lanang siji ndhil Jaikun, wis ora gelem ngurusi simbokne. Kalah pengaruh karo bojone sing sugih, Jaikun pilih mapan ing Jakarta.

Kabare saiki dadi pemborong sing cukup sukses. Meh kabeh gaweyan kasar wis dilakoni Jaiman. Saka nguli batu, nguli reresik uwuh ing pasar pecinan Gang Baru, buruh lepas pabrik batako lan liyane.

Ora bisa netep awit kabeh gaweyan sing diayahi mau mung tenaga musiman. Arep nyoba nguli manol ning Pasa Johar, Pedamaran utawa Beteng, dheweke ora duwe modal setor kanggo nuku lahan. Rega sing dipathok dening mandor sepuluh nganti limalas yuta. Dhuwit saka ngendi ? Kanggo ngawekani hawa adhem lan rasa bosen, ketambahan sumpek njintek ing njeron becak sing krukuban, Jaiman mbukak sendheman jok. Ing kono dislempitake plastik jas udan lan lembaran tabloid mistik sing dijupuk saka tumpukan koran lan buku bekas, nalika ngangkut bakul rombengan wingenane.

Tabloid kuwi ngemot artikel bab mistik pesugihan, ditulis kahanan papan lan carane njaluk pesugihan. “Nyi Puspo Cempoko”. Merga mung tamatan SD, anggone maca ya grothal-grathul.

Diwaca tuntas syarat-syarat lan akibat tembe mburine. Atine banget ketarik nanging tidha-tidha, antarane nerusake kekarepan apa mundur sadurung melangkah. Ngelingi kahanane uripe sing ngrekasa prasasat ora nduwe masa depan, atine dadi gilig. Nanging ngelingi khotbahe Ustadz Munawar mau bengi ing mushola, dheweke dadi gojak-gajek maneh.

Esuk kuwi Jaiman wis nangkring ing ndhuwur bis ekonomi jurusan lasem. Liyer-liyer sawise wareg mangan mi kopyok ing Terminal Terboyo – Semarang. Jenenge bae bis bumel, yen jamane cilikane Jaiman sejajar karo sepur truthuk. Saben ana wong nyetop dindhegi. Bis gedhe kuwi rasane sumpeg mambu kringet campur swara serak asal muni, saka pengamen mbarang nganggo kencrung.

“Oooo kowe meh lunga mrana ta le …… pa wis mbok antepi tenan tekadmu kuwi ? Tebusane pancen enak-enak neng ya rekasa uga. Nyai-ne iku kejem lo le, nek kowe wani nganti slingkuh……. Woo sida njengking tenan mengkone!” Kandhane penumpang setengah tuwa, sing lungguh ing sandhinge. Wola-wali senajan mung lirih supaya ora krungu penumpang liyanengandhani Jaiman sing ketrucut sedyane marang penumpang lanang setengah tuwa kuwi. ”Mpun pokoke mpun kula tekadi kok lik, timbang urip mung mecak ngaten terus, nggih njajal ngrasake urip penak ngoten lik.

Lha jenenge usaha rak nggih kudu dikendeli lan lan diwaneni ngoten,” sumaure Jaiman mbalik kaya wong ngajarari. Penumpang mau meneng sedhela karo mandeng menjaba. “Lha kowe wis ngerti ancer-ancere papan kuwi le?” “Nggih dereng lik, napa sampeyan ngertos utawi nate ngrika?” Wong lanang kuwi nyedhot rokok, asape disebul nglepus’ ora urusan ngganggu penumpang liyane, jaragan bis ekonomi tanpa AC. Banjur bisik-bisik maneh ancer-ancer dununge makam kramat Kabongan ing Rembang, papan pesugihan Nyi Puspo Cempoko.

“Aku mbiyen nate ngeterake dulur misanku mrana…. kira-kira wis sepuluh tahunan kepungkur. Uripe njur mubra-mubru, nyampar nyandhung tiba kepenak dadi wong sugih…. nanging setengah taun kepungkur, matine ngenes banget ….”. “Ngenes dos pundi lik ?!” pitakone Jaiman ngangseg. “Ora perlu dak critakake, wong kowe mau wis mantep kepengin mrana. Ya enggal diayati lan sing ngati-ati,” kepunggel kojahe wong lanang setengah tuwa mau, nalika bis mlebu lan parkir ing terminal Kudus.

Wong kuwi ngepuk-puk pundhake Jaiman karo mandeng landhep. Apa rasa welas ing sunar mripate. Sabanjure pamitan mudhun sebab pancen wis tekan tujuane, kari Jaiman ngingsed lungguhe, nunggu bis mangkat menyang Rembang. Panas wiwit sumelet nalika ngliwati kutha Juwana, kanan keringe dalan mung tambakl-tambak uyah werna putih, gawe sulap ing mata. Wusana liyep ngantuk sakeplasan. Ing antara ngliyepe kuwi kaya ditunggu lan diawe-awe wanita ayu mesem manis madu.

Jaiman digandheng mlebu wewangunan endah kaya kraton jaman biyen. Gragrapan nalika kondektur bis mbengoki penumpang, yen wis tekan terminal Rembang, terminal ing pinggir pesisir ora pati rame penumpang. Sulur-sulur wit gedhe nambahi swasana angker ing pekuburan umum Kabongan.

Senajan srengenge ndrandhang, rasa singup kuwi tumlawung ing pasujarahan Nyi Kabongan, utawa sing disebut Nyi Puspo Cempoko. Apamaneh yen wayahe surup utawa tengah wengi, dheweke kudu semedhi ing papan kuwi ijen, kaya sarat sing dikandhakake enggal sugih mblegedhu, paribasan nasak geni marong tetep dilakoni. “Ngadhepi magrib mengko, kowe adus kramas ing sumur tuwa kae.

Lagi dakter ngalap pesugihan marang Nyi Puspo Cempoko. Tabuh kenthongan kaping rolas keprungu saka kadohan, saka gerdhu kamling ronda desa sacedhake kuburan Kabongan, mratandhani wis tengah wengi, sangar lan sangate wektu nenepi.

Mripate sepet kandel rasane mbliyut ngantuk. Saliyane pancen kesel ing perjalanan, uga swasana sepi mamring ijenan tanpa rowang. Wis dipeksa ngganjel mata, nanging rasa ngantuk kuwi saya nggandhuli, ler ngliyep kesilir angin. Ing antarane liyep ngaluyup, Jaiman rumangsa ketemu karo paraga ayu kaya nalika keturon ing bis. Ing kono wanita sing ayune uleng-ulengan, lancir kuning lan weweg isi kuwi, kaya ngacarani Jaiman mlebu ing pendhapa omahe.

Omah sing njenggarang kaya kraton, omah sing endah sing durung nate ditemokake Jaiman ing ngendi bae. Omah sing mencorong padhang, senajan tanpa lampu nanging gebyar sulak kencana tretes manikam. Esem lan lelewa dalasan ganda wangi sing ngambar saka angane paraga ayu kuwi, ngungkat ati lanange Jaiman makantar-kantar.

Dhasare Jaiman tukang becak sing ora duwe kasil tetep, bisane mung kenal lan srawung karo perek ciblek planyahan sing mangkal ing halte lan pinggir ndalanyen dheweke lagi mbecak wayah wengi. Nyawang putri ayu lelewa karo nglukar busana setengah nglegena.

Birahine murub kesulut, ancang-ancang nyaut mumpung swasana omah kaya kraton kuwi sepi. Nanging durung nganti njangkah, paraga ayu kuwi aweh sasmita supaya Jaiman ora nyedhak. Senajan sawangan endah panas kuwi kaya dipamerake, nanging dheweke kayadene kepaku tetep lungguh sila sedheku. Mung panyawange kedher gawe sirahe nggliyer. Paribasan wong ngelak lan keluwen, dicepaki dhahar lan unjukan sarwa mirasa, nanging ora bisa muluk lan nenggak.

“Durung wancine kang Jaiman njawat lan nyenggol aku, sebab uba rampe sing dadi paugeran durung kok cukupi. Mengko malem Selasa Kliwon ngarep, aku sing bakal methuki kakang, ing kono aku bakal pasrah bongkokan, lan bakal aweh pitulungan kamulyanmu.

Nanging sadurunge kakang kudu ngecap jempol perjanjen pati urip karo aku, diwaca dhisik apa sing ketulis ing pernjanjen iki. “Manis sengaja nyenggolake payudara sing weweg nyengkir gading ing lengene Jaiman.

Gulungan mori putih kuwi dibukak, dheweke wis ora kober lan ora kepengin maca larikan ukara perjanjen, mung ngerti yen ing sisih ngisore wis akeh banget tandha cap jempol werna abang getih.

Nyi Puspo menehake peso cilik landhep mingis-mingis, nyasmita supaya dheweke ngiris jempole tengen. Ilining getih dicapake ing mori putih sing wis ana jenenge dheweke. Nyi Puspo nggulung maneh mori putih kuwi, lan sepisan maneh nyenggolake kuwi luwih mepet payudarane ing lengene Jaiman, karo mbisiki : “Cepakna kamar lan uba rampene ing ngomahmu, kamar sing ora kena dileboni utawa dianggo sapa bae.

Malem Selasa Kliwon ngarep aku bakal teka “leladi” marang kakang. Saiki kakang kena bali …. kakang kari nunggu kanugrahanku, sebab wis resmi dadi pendherekku ….hi ….hi ….hiiii”, Nyi Puspo nyekikik mbidhung ati, mundhur saya samar kebuntel pedhut sing nggembuleng.

Jirat makam bali wening, kesaput bun lan gumeriting paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani barongan pring pinggir kuburan. Lamat-lamat kenthong lan adzan subuh ngumandhang saka mesjid desa Kabongan.

Jaiman bali ing Boyolali, wis seminggu iki dheweke reresik omah cilik, tutupan gedheg payon gendheng ndesa. Omah sing wis suwe kosong ora ana sing gelem nunggu. Kerabat lan sedulure wis yasa omah dhewe-dhewe kepara adoh. Dadi omah tingggalan pinggir pesawahan lan kebon jeruk kuwi nganggur lan kurang kopen. Senthong cilik sisih tengen kuwi wis dirangkepi gedheg anyar nutupi sing pating trompong bolong dipangan umur.

Sethong sing dipilih bakal dadi kamare. Amben pring lawas dipengkuhi, dilambari klasa pandhan anyar. Awan mau wis tuku kembang setaman, menyan lan ratus wangi. Ora lali degan ijo lan ndhog pitik sejodho, gedhang raja setangkep lan cowek lemah anyar. Jaiman wis tata-tata kanggo nampa tekane Nyi Puspo Cempoko. Tengah wengi, rembutan njlirit tanggal enom ora kuwawa madhangi wengi, senajan lintange anjrah sumunar.

Kaya swasana anjrah ing njeron senthong kamare Jaiman. Anjrah mubal atine murub birahine dening telewane Nyi Puspo Cempoko sing netepi janji. Menehi kebutuhan lan kepuasan biologis, uga bakal menehi ganjaran. Jaiman kayadene kapas ngambang ing awang-awang. Wola-wali anggone ngombe banyu kanikmatan sing diwenehake Nyi Puspo.

Semono uga tandange paraga ayu kuwi ing dipan klasa pandhan, polahe kaya musafir sing garing ngelak banyu. Paraga loro kuwi lelumban ing samodra kabirahen, ngesok keprigelan adu kasudibyan. Banjir kringet campur ngongso lan ngangsure napas sing krenggosan. Wngi sepisanan paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani ngukir sejarah tumrape Jaiman si tukang becak.

Srengenge wis manjer ing tengah, sunar panase cumlorot nembus selane gendheng sing rada mlongo, mblerengi mripate Jaiman sing riyep-riyep. Ngolet ngeluk boyoke sing prasasat putung-putunga, lungkrah otot bayune kaya dilolosi.

Aras-arasen gumregah tangi karo gagap-gagap sisihe, ngrayanti sing dadi lawan tandhinge mau bengi. Tinemu wis kothong mung sandhangane dhewe pating blasah ing jogan lemah. Thingak-thinguk karo wuda mbligung dheweke nliti meja sing isi sesajen. Degan ijo wis kalong siji wis dipecah. Ndhog pitik sijine enggal dipecah dilengleng isine, disurung nglonggo sisane degan ijo. Krasa seger sumyah awake.

Bali otot bayune lan balunge sing rumangsane pathing kethaklik kuwi. Didelengi cowek lemah sing gumletak sisihe kembang telon. Mripate mlolo bareng ngerteni cowek isi dhuwit mas saukuran atusan logam amba, cacah telung iji. Dhuwit mas bebungah sepisanan saka Nyi Puspo Cempoko, anggone wis saresmi mau bengi. Telung warsa wis kawuri, wis ora kepentung malem Selasa Kliwon mlaku kaping pira. Jaiman saiki wis malih dadi juragan sembako, ngrangkep blantik sapi ing tlatah Boyolali lan Klaten.

Dheweke mapan ing pinggiran dalan gedhe arah Kartasura. Gedhonge magrong-magrong adu arep karo toko lan gudhang sembakone. Kepara ngidul cedhak pesawahan watara rong atus meteran, dibangun papan kanggo penggemukan sapi.

Karyawane cacah rong puluhan, durung kepetung sopir lan buruh lepase. Truk kanggo ngangkut hasil bumi, anyar-anyar ana lima, pick up angkutan ana sepuluh.

Mobil sedan Toyota Altis diparkir ing garasine. Jaiman wis dadi “orang terpandang” ing wewengkon kono. Uga klebu wong sing sosial, utamane marang bocah-bocah yatim, piatu utawa kulawarga sing kesrakat. Mula omahe sering kanggo papan jujugan para “golek sumbangan”. Mung anehe bocah-bocah yatim piatu utawa wong kesrakat sisng ditulung ora gantalan sasi tiwas.

Mbuh merga kacilakan, utawa lara dadakan. Wis cukup santer kabar kabur yen juragan Jaiman njupuk pesugihan, lan ngorbanake wadal. Nanging kabeh mau durung bisa dinyatakake, sebab durung ana bukti sing nguwatake. Rada aaneh miturut kenalan, kaanca, sedulur lan tangga teparone, nganti wektu iki Jaiman durung karep omah-omah.

Yen srawung karo prawan, randha ayu pisan, Jaiman ora sulap. Prasasat adhem tanpa reaksi. Luwih aneh maneh juragan Jaiman sering ngomongan dhewe, kayadene caturan karo wong liya.

Sok malah katon mesra barang. Mangka ora ana sing diajak caturan. Ing wanci tinamtu yen diajak ngomong sok ndleya jawabane, sok ora nyambung ukarane.

Kejaba paraga sing dianggep sukses, Jaiman uga paraga sing aneh. “Ran …… aku arep menyang Semarang sedhela, mengko sore aku wis bali …aja lali cepakna sajen kaya biyasane jangkep. Selehen ing ngarep kamar sepen kae. Yen ana sing nggoleki aku, aturana nelpon HP paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani …… nyoh iki kanggo tuku bakso pojok pasar kae”.

Welinge juragan Jaiman marang Sumiran pembantu setia, bocah yatim saka Simo sing wis melu meh telung tahunan. Sumiran mantuk karo nampani dhuwit kanggo tuku uba rampe sajen lan turahane dadi duweke. Atine sumringah nampani dhuwit atusanewon abang kuwi, sebab turahan susuke paling sethithik rong puluh ewunan, mlebu kanthonge. Cengkelak nyetarter Supra Fit gadhuhane ngener pasar Kartasura.

Sumiran uga nyatheti yen saben malem Selasa Kliwon, juragane ajeg pasang sesaji ing “kamar khusus” tanpa jendhela, mesthi ajeg kancingan, dene kuncine mung juragane sing nyimpen.

Klebu reresik kamar kuwi ora nate dipasrahake wong liya. Saklebatan Sumiran nate ngulati nalika juragane mlebu kamar kuwi, lan dheweke nggawakake sesajen, ngulungake ing ngarep lawang kamar tutupan kuwi. Kamar kuwi gandane wangi lan dipasangi lampu bolp cilik werna abang. Tuwuh pepenginane juragane tumindak apa ing jeron kamar tutupan kuwi. Kenceng tekade mengko bengi dheweke bakal sesidheman nginjen kahanan njeron senthong kuwi. Rencana lumaku lancar, wiwit rampung magrib Sumiran wis mapan anteng ing ndhuwur pyan.

Bangkekane ditaleni tambang plastik, njagani yen ngantuk ora bakal tiba. Wektune saya mrambat, rasane kaya nganti tahunan. Nanging Sumiran wis sedhiya lulur anti nyamuk, banyu putih botolan plastik lan sawetara cemilan kanggo ganjel weteng. Lintang-lintang abyor ngiringi rembulan ngadhepi purnama. Nyedhaki tengah wengi Sumiran krungu lawang sepen mau dibukak juragane. Enggal dheweke mengkurep tatakan blandar, masang mripat nginjen njeron senthong sepen.

Katon juragane nguripake lampu tidur ing pojokan spring bed. Sepen kuwi dilambari babut abang, meja marmer kuna lan kursine loro, kaca pengilon ukiran gedhe lan spring bed ukuran medium. Lemari jati ukiran antik cedhak kaca pengilon. Sesajen komplit kaya sing dituku ing pasar Kartasura mau, diseleh ing tampah gumlethak ing babud.

Kumelun dupa wangi hio sing ditancepake mapan ing walike lawang. Juragan Jaiman lukar klambi lan celanane kari nganggo celdam (kancut). Sila komat-kamit gumrenggeg maca mantra sing ora cetha, ing sangarepe tampah sesajen ngadhepi arah spring bed.

Sumiran sing nginceng ing sandhuwure krasa mengkirig githoke ndeleng swasana paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani ing njeron snthong sepen kuwi. Ora suwe ana pedhut nggembuleng ing njeron senthong, sawetara samar tipis. Ora ngeti sangkan parane ing ndhuwur spring bed wis turonan paraga ayu sandhangan tipis nrawang. Saumur-umur nembe iki Sumiran ngerti ana paraga ayu prasasat tanpa tandhing. Pawakan semolohe mencutake lan lelewa sing bisa ngobong jiwa sing ringkih.

Alon-alon paraga ayu mau tangi, ngadheg nyedhaki silane juragane. Gemeter awake Sumiran nyawang adegan panas ing njero kamar sapen kuwi. Paraga ayu sing ora dimangerteni mlebu saka ngendi, awit ora ana jendhela lan lawang kamar kuwi dikancing dening juragane saka njero, lagi uleng ngetog tenaga nuntasake kanikmatan.

Sumiran jaka jemagar kuwi awake gemrobyos. Lemes dhedhes awake Sumiran, kaya lemese pasangan paraga ing senthong ngisor. Alon-alon Sumiran kepengin nginjen maneh, nanging nratab atine nalika ndeleng juragane sing wuda mblejed kuwi uleng karo ula gedhe jinis puspa kajang.

Nanging malah krenggosan kaya saresmi karo ula mau. Diucak-ucek mripate dikira sulap penyawange, nyata pancen juragane iwut saresmi karo ula puspa kajang. Panggraitane banjur nyandhak swara-swara miring ing caturan njaba, yen juragan Jaiman ngingu lan njupuk pesugihan. Kawistara saka wis ana nem karyawane sing matine kanthi cara kacilakan misterius. Sumiran dadi yakin yen juragane sugihe kuwi merga saresmi karo ula kuwi.

Atine dadi giris. Diarah ora ninggalake swara sing bisa ngganggu juragane sing lagi iwut, Sumiran metu saka pyan, mlipir mudhun saka gendheng ing kebonan mburi omah. Nalikane dheweke arep nyingkirake andha sing kanggo manjat mau, sikile krasa kaya nggrenjel ngidak barang empuk tur lunyu.

Saiba kagete nalika panyawange nyandhak blegere ula puspa kajang sing lagi mlungker, ngolet ngeses lan nalika ula gedhe kuwi ndleser ngrambati paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani lan nggubet awake, ora bisa polah mung ndlongop paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani.

Saya kenceng gubatane ula kuwi, Sumiran tiba glangsaran. Pas raine mapan adu arep karo cangkeme ula sing mangap ngisis siyung, ilate meled-meled arus ndilati mripate sing mlolo. Pating krepyek swarane balung sing remuk.

Tanpa swara Sumiran jaka yatim jemagar kuwi tiwas kanthi kahanan nrenyuhake. Esuke geger ing ngomahe juragan Jaiman. Mayite Sumiran ditemokake wong golek suket, sing biasa ngarit ing njaban tembok kebon mburine juragan Jaiman.

Polisi sing teka kanthi nggawa asu pelacak, ora bisa nuduhake alur rajapati. Dalasan laboratorium forensik ing Surakarta, uga ora bisa miyak penyebab kematiane sumiran, mung analisa yen balung-balunge remuk merga ketindhihan barang sing abot. Nanging barang abot jinis apa, dhokter mung angkat bahu ora bisa menehi wangsulan gumathok. Ing pungkasane kepolisian mung nyimpulake, matine sumiran merga kacilakan. File sauntara ditutup, nunggu yen ana sisik melik lan data anyar minangka bahan penyelidikan lan penyidikan.

Sapungkure patine Sumiranjuragan Jaiman kecanthol atine karo pembantu wadone. Prawan manis umur sangalasan taun saka wewengkon Tumenggung. Dijupuk saka panti asuhan Islam, nalika Jaiman laku dagang mbako srinthil.

Mampir ing salah sijine pondhok pesantren sing ana panti asuhane. Ing kana atine ketarik karo Marliyah, bocah manis pinter ngaji kuwi. Nembung marang kyai pengasuhe, yen Marliyah dijaluk dadi anak asuh lan mergawe ing ngomah lan tokone ing Boyolali.

Mbah kyai ngidinake nanging kanthi janji yen Jaiman kudu nglakoni syariat Islam, utamane shalat limang wektu. Jaiman sing kedunungan rasa marang Marliyah nyanggupi.

Kanthi diterake dhewe dening mbah kyaine, Marliyah boyongan menyang ngomahe Jaiman. “Kamar iki suker lan omah iki kebilut hawa reged. Ana aura peteng ing ngomah iki, prayogane awakmu sing ngati-ati ya ndhuk.

Arahen sabisa-bisa juraganmu ajaken manekung marang Gusti Allah, aja nganti nyingkur lan mlincur. Seringa wiridan yen kahanan ngidinake. Aja nyedhaki kamar iki !” Piwelinge mbah kyai Badruddin marang Marliyah. Nalika semana mbah kyai nginep sewengi ing ngomahe Jaiman, lan Jaiman lagingobrol gayeng karo tamu kanca bisnise. Rong wulan wis kepungkur saka tiwase Sumiran, malah wis nyedhaki satus dinane. Wengi kuwi malem Selasa Kliwon, wektu sapatemone Jaiman karo Nyi Puspo Cempoko. Wengi-wngi sing endah lan wengi sing tansah diantu-antu dening Jaiman.

Kejaba oleh tamba ngelake batin lan birahi sing ngorong, uga bakal ketambahan dinar ing simpenane. Nanging wengi kuwi Jaiman sajak aras-arasen.

Batine mangro antarane kuwajiban ngladeni kridha biirahine Nyi Cempoko,lan rasa ati sing nyanthol marang Marliyah. Prawan pondhok sing manis lugu kuwi gawe gonjing miringe atine. Mangka nalika sembrana parikena nembung marang Marliyah dhewe, supaya gelem dadi sisihane, prawan mau mung ndhingkluk isin. Pangirane Jaiman Marliyah gelem, mung rada rikuh anggone njawab.

Rencanane ora suwe bakal tembung liwat Baddrudin ing Temanggung. Tabuh rolas wis gemonthang saka jam antik ing pendhapa.

Kutug kumelun dupa ratus nggembuleng ing senthong sepen. Kaya ritual ing saben Malem Selasa Kliwon, Nyi Puspo mesem mudhun saka peturon sring bed, mesem semringah nyedhaki Jaiman lan sabanjure sewengi natas ngajak salulut. Wengi kuwi merga ati sing goreh merga kegodha wewayangan Marliyah, Jaiman katon loyo. Mung sambalan wis rubuh, ora kuwat ngayati babakan sabanjure. Nyi Puspo rumangsa kagol, esem sing manis nuwuhi ayune sing uleng-ulengan kuwi, malih dadi esem sing kecut.

Keprungu lirih tembunge: “Kang Jaiman …… aku ngerti yen atimu ora nyawiji marang aku …. lan aku ngerti marang sapa atimu mangro….Kowe gawe kagolku …. Sesuk dak tunggu tekamu ing Kabongan !”. Plas ilang saka pandulu, putri ayu kuwi ninggalake juragan Jaiman sing nggloso kentekan daya.

paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

Ing jeron sedan Toyota Altis-e, Jaiman sering unjal ambegan landhung mbuwang ati sing semplah. Paling telat wanci surup kudu wis tekan keramat Kabongan ing Rembang.

Papan pasujarahan sing ditekani sepisanan watara patang taun kepungkur, nalika dheweke isih dadi tukang becak sing mangkah ing prapatan Gendingan Semarang. Dheweke kudu kudu ngadhep Nyi Puspo dina kuwi, kaya pakone nalika kagelan wingi bengi. Dheweke kari pasrah yen nganti kedukan dening Nyi Puspo Cempoko. Saka pangrasane wis cukup akeh dheweke atur tumbal wadal pesugihane. Wadal wujud nyawa saka karyawan sing melu ngupaya ing toko lan perusahaane. Dheweke uga ngelingi ing antarane perjanjen sing biyen dicap jempo getih, ana ukara sing sapa sesambungan batin karo Nyi Puspo, ora kena mangro katresnan marang wanita liya, apamaneh nganti kawin.

Kutukan lan pengajaran perih bakal kesandhang dening sing njaluk pesugihan kasebut. Ngrepake tabuh sanga nalika dheweke ditinggal ijen dening juru kundi ing sangarepe jirat kijing Nyi Puspo Cempoko. Pedhut putih ngemuli anggane juragan Jaiman. Mbaka sethithik buyar ganti wadage Nyi Puspo sing ngadeg ing sangarepe. “Aku wis marak sowan Nyi …. banjur ana dhawuhapa, lan sadurunge aku nyuwun ngapura yen wingenani bengi ….” “Wis kakang ora perlu kok bacutake aturmu, aku wis ngerti gorehing atimu.

Kowe kari milih….nerusake sesambungan karo aku …. apa ngeboti atimu sing miring marang prawan podhok kuwi. Yen kowe isih kepengin sesambungan klawan Kabongan…dak jaluk patine prawan kuwi saka tanganmu dhewe….

Carane mangsa borongo, dakwatesi wektumu mung sepasar saka dina iki ….wis saiki dang baliya!” Rada sereng pangatage Nyi Puspo.

Sawetara iki juragan Jaiman dheleg-dheleg, nuhoni isining perjanjen utawa rasa tresna lan ora tega. Grenang-greneng ngomong dhewe kaya wong gemblung, yen dijak caturan ora nyambung. Klesak-klesik santer saka para pegawene saya ndadiyen juragane wis ketempelan merga pesugihan. Marliyah dadi ngerti sapa satemene juragan sing bakal ngrabi dheweke kuwi. Senajan mung nembung pribadi ora ono sing ngerteni, tumrape Marliyah juragane kuwi pancen duwe niyat tulus ngrabi dheweke.

Ndeleng kahanane Jaiman lan rerasan kanca-kanca kerjane, rasa cubriya bab “misteriuse” kamar sepen tutupan ing loteng kuwi saya kandel. Nalikane Marliyah tangi saka sujud lan ngucap “Allahu Akbar”, sumiyut glathi landhep ngener gulune. Nanging saka kersane Allah pawongan mau mbengok karo nekep dhadhane, glathi iku mencelat ngenani kaca pengilon pecah ambyar.

Kaget ndeleng juragane Jaiman sing arep mrawasa lan mateni dheweke, saikine cekakaran karo mecicil nekep dhadhane, Marliyah jelih-jelih njaluk tulung. Sakala dadi geger ing omah kuwi. Gemrudug pagawe lanang wadon watara wong lima sing pancen kajibah turu ing kono, andum gawe.

Ana sing tetulung marang Marliyah sing ngguguk trauma, ana sing ngresiki pecahan kaca beling sing sumebar lan nyingkirake glathi.Sebagiyan ngrumat juragane sing dadi ropyan. Dokter pribadine juragan Jaiman ditelpon, teka niti preksa nadi, keteg jantung lan liyane, banjur aweh suntikan penenang. Juragan Jaiman digotong mudhun diturokake angler ing kamare. Marliyah mberot wengi iku uga njaluk bali menyang Temanggung. Ora gelem disemayani, wusana diterake nganggo pick-up dikancani Wagiyem.

Kanthi sesengukan Marliyah nyritakake kahanan sabenere nalikane arep dipateni juragane. Mbrabak lan getem-getem juragan Jaiman, ngerteni yen Marliyah dalasan Wagiyem lan Paidi mlayu menyang Temanggung.

Rumangsa cabar anggone bakal mateni prawan pondhok kuwi, merga saka krenahe Nyi Puspo. Mangka wektu sing diwenehake mung kurang sedina. Ing antarane rasa gela, tresna lan donya brana ndadekake pikirane saya kuwur limbung.

Tindakane wis kaya wong pengung, cedhak nesu adoh guyu. Apa sing ditindakake pegawene prasasat sarwa salah. Nalika nguman-uman ing tokone, Jaiman jengkel mbuwang tegesane. Tibane tegesan ngenani campuran bensin sing lagi kanggo ngumbah spet plitur mebel.

Mbulat geni marak tansaya nderbala. Poyang-payingan pegawe lan wong sing lagi tetuku ing toko sembakone. Geni saya gedhe ketiyup angin sing awan kuwi deres lan santer. Ora suwe toko saisinewismeh gusis, geni mrambat nyaut gedhong paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani mobil kesayangane.

Histeris Jaiman mlayu mlebu ngomah gedhong singwiskobar. Pating plethok lan semburat geni mubal, kumelun keluk ireng ndedel ing awang-awang. Lalu lintas dalan gedhe rong arah dadi macet total, mahanani tekane mobil pemadam saka Salatiga lan Kartasura telat.

Omah gedhong, toko, peternakan saisine ludhes dadi areng ora ana sing ngukup. Saka puing-puing tinemokake jisim Jaiman. Ngelingi jasane Jaiman sing sering mbiyantu paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani sosial kuwi, masyarakat ing kono ngrukti jisime kanthi apik.

Dina iku uga senajan nyedhaki magrib, jisim dikubur ing pekuburan umum pedhukuhan cedhak kali. Ngelingi papan sing dirasawiskebak kijing lan cungkup, Jaiman digawekake luweng mapan ing pereng pinggiran kali, sadedhake barongan pring ori. Langit sing awan mau terang sumilak, wiwit mendhung lan udane riwis-riwis.

Alon-alon jisim sing mekungkung ora bisa dijejegake, senajanwismaneka cara dicakake, dilebokake ing luwangan.Nanging ora bisa mlebu merga kurang dawa lan kurang amba. Kepeksa diunggahake maneh, kanggo ndawani lan ngambani dhudhukan luwang kubur. Prastawa iki lumaku luwih saka ping telu, sing layat grenengan mangkel. “Piye mbah Modin …. Yen ngene terus mbok nganti bar Isyak ra bisa rampung, selak udane teka deres”.

Paraga tuwa sing disebut mbah Modin mau meneng muter pikir, umak-umik maca donga. “Yaa wis …. pancen iki lelakon lan pepeling saka Gusti Allah …. Jenaczah didhunke maneh, sing neng njero ditambah wong loro maneh ….lha ngono ……… alon-alon dilumahake dhisik ….saiki ditekuk sikile bebarengan …… Yaaa Allahu Akbar !”.

Swara krepek balung tugel merga ditekuk lan dipidak, keprungu cetha. Sing padha layat istighfar bola-bali, mbarengi pocong sisih sirah lan tali-taline diuculi. Sabrebetan katon praupan ireng ireng rai gosong, mripat mlolo lan cangkem mlongo senajan wis diiket. Ditatani gelu, papan landhakan lan diurug lemah. Pathok dipasang mbarengi udan wiwit deres. Enggal sing layat arep bali ninggalake kuburn sing wiwit peteng.

Durung nganti pitung pecak pelayat sing paling keri ninggalake jirate Jaiman, ana swara kemrosak banjir teka lembak-lembak. Banyu kali kuwi santer lan ngesrong liwat kubure Jaiman. Mbaka sethithik kuburan anyar kuwi gogos lan ambrol ketrajang banjir bandhang.

Jisime Jaiman katut ilining banjir dadakan, sing wiwit mendha udane terang. PS 47 – 48 / 2005 IV. PENDALAMAN MATERI A. Sakwise maca crita rakyat kasebut wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki ! • Piwulang apa wae sing bisa kapethik saka crita “Nyi Puspo Cempoko” ? Wangsulana……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………. • Menawa kabandhingake kalawan zaman saiki, kepriye kahanane.

Cocok apa ora ? Wenehana alasan sing gumathok ! Wangsulana……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………. • Sapa wae paraga utama crita ing ndhuwur lan kepriye watake ? Duduhno mawa ukara kang tinulis ! Wangsulana……………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………….

• Ana ngendi dedununge Nyi Puspo Cempoko iku ? Wangsulana……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………. • Kepriye wusanane / pungkasaning crita ? Wangsulana……………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………. B. Gawe sinopsis crita rakyat ing ndhuwur (mawa ukaramu dhewe) kira-kira akehe 5 paragraf ! Wangsulana……………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………….

V. TUGAS A. Ing njaba kelas Perangan crita rakyat ing ngisor iki wacanen kanthi premati ! DAMPO AWANG Dhek abab 15 Masehi ing Pulo Madurasa ana sawenehing krajan kang kondhang aran krajan Buwana Keling.

Krajan ing Pulo Madurasa iki kalebu krajan kang madireng pribadi kebak kawibawan. Krajan sakupenge kono ora ana kang munasika katentremane Krajan Buwana Keling. Kepara krajan sanjabane Pulo Madurasa iya ora ana kang wani-wani nyanyah nyunyah nyenyamah marang Krajan Buwana Keling. Apa sebabe dene Krajan Buwana Keling ing Pulo Madurasa iku kalokengrat ayem tentrem ora ana mungsuh kang wani njamahake kawibawane ? Awit kang jumeneng raja ing Krajan Buwana Keling iku sawijire pawongan kang digdaya jayeng palugon.

Sang anata ing Krajan Buwana Keling iku kaya dewa mangejawantah, nganggo gelang oyod mimang, kadang jawata lan dibala hapsara. Raja Krajan Buwana Keling iku asmane Sang Prabu Bermanamadu. Kaya wis dadi kondrating alam, saweneh pawongan kang minulya duwe kaluwihan bandha donya. Umume para kulawarga lan keturunane banjur duwe watak kurang prayoga.

Duwe watak adigang adigung adiguna. Watak ngendelake gedhene pangwasane, ngendelake ketrampilane, lan ngendelake kapinterane.

paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

Semono uga Sang Prabu Bermanamadu kang kadigdayane prasasat ngluwihi dewa linuwih iku, putrane uga duwe watak longor sesongaran. Dupeh putrane raja kawasa digdaya tanpa tandhing kuwi, banjur rumangsa duwe drajat luwih unggul satemah mbergudul. Sang pangeran iki temen-temen diuja lan diugung dene Sang Prabu Bermanamadu. Apa sapanjaluke kabeh dituruti wae. Mulane Sang Pangeran iki seneng banget nyuwun barang saweneh kang aneh-aneh. Ing kalamangsa Sang Pangeran nyuwun dhestar kang duwe daya kasiyat kena kanggo tetumpakan ing awang-awang.

Senajan panjaluk kuwi nglengkara banget nanging Sang Prabu Bermanamadu ngudi bisane nyukupi apa kang disuwun dening Pangeran Pati Krajan Buwana Keling iku.

Sang Prabu Bermanamadu iki kalebu manungsa unusaning janma, kena diarani lagi winongwong ing jawata, mula panyuwune putrane kang aneh lan langka iku diangep lumrah wae. Apa maneh ibarat lelaku ing tengah wengi, anak iku ;kaya rembualan kang dadi cecolok madhangi petenge wengi.

Kanggo nuruti panyuwune Pangeran Pati kuwi Sang Prabu Bermanamadu kanggo sauntara wektu banjur ninggalake Krajan Buwana Keling saperlu teteki mahashasepi ing lengkehing Gunung Ijo iku wis oleh sawatara wulan.

Ing tengah wengi kang peteng rada remeng-remeng karana mung disoroti lintang dlemok cung iku, dumadakan ana kaki-kaki ngrawuhi Sang Prabu Bermanamadu. Rawuhe paraga saktiku ngagetake ati.

“Ehhh-ehhh-ehhh ! Angger Prabu Bermanamadu, kejot penggalihmu ? “Engngng …enggih Eyang, kawula kaget sanget, Andika sinten nun ?” “Jeneng lan julukan pangaran-aran iku kanggo ora wigati.

Kang luwih wigati iku nyumurupi apa panujumu teka-teki ana kene ?” “Dhuh Eyang ingkang tuhu nyalawadi, tamtunipun Andika pana ?” “”Lha yen Eyang wus pana, kanggo apa ndadak takon sliramu ?” “Waleh-waleh punapa Eyang, inggih karana godhanipun yoga ?” “Putramu godha ?

Kang sira karepake godha iku sing kepiye ?” “Eyang ingkang tuhu winadi. Tuhunipun buyut Andika punika nyuwun dhestar ingkang saged dados wahana mabur wonten ngawiyat” Eyang winadi iku banjur maringi udheng marang Sang Prabu Bermanamadu. Sakwise nguncali udheng kuwi kaki-kai aneh iku paring piweling telung warna.

Sepisan, kang kaparingan pusaka udheng wulung iku Sang Prabu Bermanamadu, awit kang lelaku teteki iya Sang Prabu Bermanamadu. Kapindho, udheng wulung iku aja kanggo longor sesorangan. Kaping telune, udheng wulung kang kena kanggo mbru iku duwe pengapesan yaiku yen adhep-adhepan karo saweneh jaran putih.

Saksise kasil bisa oleh udheng wulung kang kena kanggo mabur iku Sang Prabu Bermanamadu banjur gegancangan wae koindur menyang Krajan Buwana Keling. Ing saenehing dina udheng wulung iku diparingake marang putra pangeran pati.

Bocah langan kang mrusal iku dina-ddina mung mbeber udheng wulung ditumpaki mabur dham-dhaman ing awang-awang. Mula putra Krajan Paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani Keling iku kalokengrat duwe julukan Sang Dhampo Awang. Pangeran Pati Sang Dhampo Awang bareng kagungan pusaka sakti wujud udheng wulung kang kena kanggo mabur kuwi tingkahing bebudene tansaya ngewakake banget. Ngedir-ngedirake marang kasektene satemah dadi pawongan kang glelang-gleleng gembelengan banget.

Duwe watak deksura sapa ingsung sapa sira ngono iku. Watak wantune Dhampo Awang kang paling ala yaiku thukmis karem gawe dolanan bocah wadon tanpa ana tanggung jawab kang maton. Bebarengan wektune kakro kahanan ing Krajan Buwana Keling kuwi, ing Krajan Majapahit Pulo Jawa uga ana lelakon aneh kang gawe gegere eong sapraja Majapahit kono.

Nalika kuwi kang ngasta panguwasa ing Krajan Majapahit yaiku Sang Prabu Brawijaya ka V. Kang jejer minangka patih asmane. Gajah Mada. Nanging kuwi dudu Patih Gajah Mada ing jamane Prabu Hayam Wuruk biyen. Anggone dijenengake Gajah Mada supaya Majapahit tetep wibawa kaya biyen. Ing sawijine dina dumadakan tanpa kawruhan sebabe kuda klangenane Sang Prabu Brawijaya V kang aran Turangga Kuda Remeng iku ucul saka pagedhogane.

Banjur tetegar ing alun-alun gawe rusake wewangunan ing alun-alun Majapahit kono. Gamel kang kajibah minangka sratine Turangga Kuda Remeng iku ora bisa nyekel Turangga Kuda Remeng kang katon mbrengangang paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani galok iku. Kahanan tansaya dadi kosek bareng para prajurit uga ora godag ngrangket Turangga Kuda Remeng kang tansaya rongeh bengah-bengeh tetegaran ing alun-alun Krajan Majapahit kuwi.

Akeh para prajurit kang dadi kurbane. Turangga Kuda Remeng kasebut. Yen diematake temenan. Turangga Kuda Remeng iku kaya kesetanan. Mripate mlereh abang pendirangan nggeririsi banget.

Angele ngrangket Turangga Kuda Remeng iku ora mung sebab Kuda Remeng iku giras lan kesit wae. Naning kang luwih angel trap-trapene yaiku dene ana wewaler saka sang nata, aja nganti tatu. Nate ana prajurit papat kang gamben-gamben diutus nyekel Turangga Kuda Remeng iku.

Prajurit papat ikut mapan ana catur loka. Tegese ana kang ana wetan, kidul, lor lan kulon.

paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

Jaran siji dikrubut prajurit papat. Turangga Kuda Remeng tansaya bringas ngempros ngos-ngosan. Prajurit kang maju nglimpe saka mburi ditampani Nganggo slenthakan sikil loro mak keprok satemah glayaran tan mangga puliha. Prajurit kang saka ngarep digejoh lan dikrokot kupinge dadi metu getihe dleweran. Prajurit kang saka ngiringan uga ora kuwagang nyedhaki Kuda Remeng jalaran kuda giras iku minger cepet banget, nylenthak lan nyakot sakepenake wae.

Prajurit papat iku ora wurung iya kasoran. Sarehne para prajurit wis ora ana kang bisa mrantasi, mula dipasrahake tumenggung reksa khayawan.

Saweneh tumenggung gagah prakosa iku uga mung dadi pengewan-ewanan. Pungkasane Sang Prabu Brawijaya V pasrah marang Patih Gajah Mada nyekel Turangga Kuda Remeng ing alun-alun iku dadi dadi warta kang narik kawigatene para kawula ing Praja Majapahit.

paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

Ngepasi dina cak-cakane Patih Gajah Mada ngrangket Turangga Kuda Remeng iku para kawula cilik padha nonton ing alun-alun. Iki tontonan gratis temenan. Sadurunge ngayati nyekel Turangga Kuda Remeng iku Ki Patih Gajah Mada ndhongak mendhuwur komat-kamit maos mantra sakti. Sawise kuwi banjur nyedhaki Turangga Kuda Remeng. Jaran giras iku dadi lulut marang Ki Patih Gajah Mada banjur lon-lonan nyengklak ing gigire jaran. Turangga Kuda Remeng iku banjur mlayu lon-lonan ngedrap manis banget.

Wong kang padha nonton surak keplok mbata rubuh. Nanging ora kanyana jaran giras iku nglumba nguncalake ki Patih nganti gumebruk tiba klumah ing lemah.

Patih sepuh iku banjur digejoh, dislenthak lan dikrokot nganti gubrah getih. Wong-wong sanalika padha cep klakep kamitenggengen anteng pindha reca……. Panjebar Semangat – 44/2004 Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki ! I. • Piwulang apa sing bisa kapethik saka crita ing ndhuwur ! • Piwulang kuwi (wangsulan no 1) apa isih cocok menawa ditrapake zaman saiki ?

• Sabenere, Dhampo Awang kuwi sapa ? lan kepriye watake ? • Ana ngendi latar crita ing ndhuwur ? Wenehana ukarane sing nduduhake latar crita mau ! • coba gawe bacutane crita kuwi sing akeh 1 utawa 2 paragraf, miturut versimu ! II. Gawea sinopsise ! • VII. PENILAIAN I.

Wenehana tanda ping ana ngarepe aksara a, b, c, d, utawa e marang wangsulan kang paling bener ! “Udan wiwit esuk mau nggrejeh. Hawane adhem senajan ora njekut, nanging wis nyebabake wong wegah metu kejaba wong kerja kantoran utawa PNS, klebu sing pancen duwe kebutuhan ndheseg pilih njintel neng ngomah.

Nyetel tv, mangan enak lan liyane maneh sing sarwa enak. 1. Latar wektu perangan crita ing ndhuwur yaiku …. paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani. mangsa rendheng b. mangsa pancaroba c. mangsa banjir d.

mangsa panas e. mangsa ketiga 2. Crita “Nyi Puspo cempoko” nduweni tema …. a. misteri b. sosial c. moral d. katresnan e. Kemlaratan 3. Piwulang sing bisa kapethik saka crita “Nyi Puspo Cempoko” ana ing ngisor iki, kajaba …. a. urip kesrakat bisa ndadekake pawongan nekad b. pesugihan ora ndadekake uriping manungsa barokah c.

donya brana bisa ndadekake pawongan lali marang sing agawe urip. d. sapa sing dolanan geni bakale kobong. e. urip sugih kuwi pancen enak banget.

4. Dununge Nyi Puspo Cempoko kuwi ana …. a. Prapatan Gendhingan Pemuda b. Padamaran, Pasar Johar c.

paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani

Kabongan Kidul, Rembang d. Boyolali e. Juwana, Pati 5. Satemene wujude Nyi Puspo Cempoko kuwi …. a. Ula Puspo Naga b. Ula Puspo Cempoko c. Ula Puspo Kajang d.

Ula Puspowarna e. Ula Puspo Kijing 6. Sapatemone Jaiman kalawan Nyi Puspo Cempoko kanggo saresmi saben dina … a. Selasa Pon c. Selasa Paing b. Selasa Wage d. Selasa Kliwon e. Selasa Legi 7. Ubarampe sing kudu dicepakake Jaiman ana sajroning senthong sing bakal dianggo saresmi ana ing ngisor iki, kajaba ….

a. kembang setaman b. menyan lan ratus wangi c. degan klapa ijo d. pithik sajodho e. ndhog pithik sajodho 8. Ing ngisor iki watak-watak kang diduweni Jaiman, kajaba …. a. ora kuwat kesrakat c. loma, seneng mbiyantu b. cethil d. pingin sepet sugih e. imane ora kuwat 9. Sapa jenenge rewange Jaiman sing dadi korban digubedi ula Puspo Kajang ?

a. Marliyah b. Sumiran c. Wagiyem d. Paidi e. Bahruddin 10. Kepriye pungkasane uriping Jaiman ? a. mati kobong b. mati kintir / keli c. mati nglabu d. dipateni Nyi Puspo Cempoko e. mati gantung dhiri Nov 29 November 29, 2013 • By 3 Perempuan Perkasa • Posted in Materi Pelajaran SMA • Comments: + MATERI BAHASA JAWA KELAS X SMT 1 PARIKAN LAN WANGSALAN ANA SAJRONING TEMBANG • A.

Parikan Parikan kalebu salah sawijining puisi lawas. Parikan iki padha karo puisi tradhisional Melayu kangaran pantun. Puisi iki ngemu surasa purwakanthi swara/rima/sajak. Cacahe parikan iki ana sing 2 larik ana uga sing patang larik. Yen ana pantun, rong larik mau diarani karmina/pantun kilat. Ciri-cirining parikan : 1) Nduweni purwakanthi ab-ab.

2) Yen kedadeyan saka rong baris, baris kapisan sampiran lan baris kapindho isi. Nanging yen dumadi saka patang baris, baris 1-2 sampiran, baris 3-4 kasebut isi. 3) Endhote parikan ana sing 4-4 lan 4-8 (kanggo sing rong larik), 8-8 (kanggo sing patang larik). Pedhotan tegese gunggunge wanda saben sak gatra. 4) Guna paedahe parikan kanggo pitutur, nyemoni, utawa gojegan ana ing pacelathon.

Tuladha parikan sing pedhotan 4 – 4, 4 – 4 • Manuk emprit, nucuk pari (4 – 4 ======= Sampiran) pitutur Dadi murik, sing taberi (4 – 4 ======= Isi) • Jemek-jemek, gula jawa (4 – 4 ======== Sampiran) pitutur Aja ngenyek, padha kanca (4 – 4 ====== Isi) • Manuk tuhu, mencok pager (4 – 4 ====== Sampiran) pitutur Yen sinau, dadi pinter (4 – 4 ======= Isi) Tuladha pedhotan 4 – 8, 4 – 8 : • Kembang mlathi, warna peni ngganda wangi (4 – 8) pitutur Watak putrid, kudu titi ngati-ati (4 – 8 ) • Gudheg manggar, bumbune mrica ketumbar (4 – 8) pitutur Lamun sabar, bisa lejar serta binger (4 – 8) • Kembang kencur, tinandur tepining sumur (4 – 8) pitutur Sapa jujur, bakal luhur klawan makmur (4 – 8) • Esuk nakir sore nakir (8) Sing ditaksir godhong ploso (8) Nyemoni Esuk mikir sore mikir (8) Sing dipikir ora krasa (8) • Jangan kacang jangan kara (8) Kaduk uyah kurang gula (8) Da gula ada semut pitutur Piwelingku mring pra mudha (8) Aja wedi ing rekasa (8) • Yen kembang kembang cempaka (8) Dudu kembang arum dalu (8) Pitutur Mumpung sira isih mudha (8) Den asregep ngudi ngelmu (8) Tembang ing ngisor iki nganggo ukara-ukara kang ngandhut parikan.

Coba golekana parikane! JAMBU ALAS Kelingan manis eseme Trus kelingan ramah gemuyune Tresna lan kasih, kasih sayange Kapan iku klakon dadi bojone Sayangewisduwe bojo …. Nelangsa rasaning ati Yen aku ra klakon melu nduweni Jambu alas sakulite ijo Sing digagaswisduwe bojo Adagula ada semut Durung randha aja direbut …. Jambu alas manis rasane Senajan tilas tak enteni randhane ….

Parikan Paugerane Katrangan • B. Wangsalan Wangsalan yaiku unen-unen kang awujud paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani kang batange ana ing njero unen-unen kuwi. Wangsalan dianggo ana pacelathon saben dinane. Tuladha wangsalan : • Wah, kok njamur gunung, kadingaren njenengan tindak mrene. (jamur gunung = aren : kadingaren) • Bocah cilik ora pareng ngrokok cendhak, saru kuwi kok neges-negesi barang (ngrokok cendhak = tegesan; neges-negese) • Aja njenang gula, lho, le, yen diutus ibu; mengko kowe lali (jenang gula = glali : lali) • Esuk-esuk kokwisnggodhong garing, kepenak tenan anggone nglaras.

(godhong garing = klaras; nglaras) • Balung klapa, ethok-ethok ora ngerti yen disapa. (balung klapa paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani bathok = ethok-ethok IV. PENDALAMAN MATERI Gawea kelompok sing gunggunge 5 siswa. Saben kelompok nggarap tugas-tugas ing ngisor iki ! • Gawea parikan kanthi paugeran ing ndhuwur (purwakanthi, sampiran, la nisi, pedhotan) ! a) pedhotan 4 – 4, 4 – 4 ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… b) pedhotan 4 – 4, 4 – 4 ………………………………………………………………………………………………… c) pedhotan 4 – 8, 4 – 8 ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… d) pedhotan 8 – 8, 8 – 8 ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… • 2.

Wangsalan iki terangna tegese ! Tuladha : mbalung geni, mbok menawa aku entuk rejeki dina iki ! Mbalung geni = mawa dadine, mbok menawa a) Balung jagung ta, le, aja janggelan !

Wangsulan …………………………………………………………………………………. b) Aja mutra bebek, wira-wiri ana apa ? Wangsulan …………………………………………………………………………………. c) Dadi bocah apa seneng nglemadi bengkah, ta, kok nyela-nyela ! Wangsulan …………………………………………………………………………………. d) Wah….pasar cilik tenan ki, sida wurung anggonku lungan Wangsulan ………………………………………………………………………………….

e) Awas kowe kancing jaja tenan, titenana Wangsulan …………………………………………………………………………………. f) Mesin tulis, Mas witikna aku kudu kepriye ? Wangsulan …………………………………………………………………………………. g) Senengane kok nyega mambu, pamer sepatune sing anyar ! Wangsulan …………………………………………………………………………………. h) Mrica kecut, Mbak, sauni-unine taktampakok Wangsulan …………………………………………………………………………………. i) Damar mancung, Mas, cinupet samene dhisik anggone rembugan Wangsulan ………………………………………………………………………………….

j) Bantal dawa ya, Ngger, elinge mrang Kang Maha Kuwasa Wangsulan …………………………………………………………………………………. Tembang ing ngisor iki nganggo ukara-ukara kang ngandhut parikan. Coba golekana parikane lan wangsalane! JENANG GULA Jenang gula kowe aja lali marangaku iki ya, Kangmas Nalikane nandhang susah sapa sing ngancani Dhek semono aku tetep tresna lan tetep setya, dhuh, Kangmas Dereng nate gawe gelo lan gawe kuciwo Ning saiki bareng mukti Kowe kok banjur lali marang aku Sithik-sithik mesthi nesu banjur ngajak padu Jo ngono ajo ngono Apa kowe pancen ra kelingan Jamane dhek biyen, dhuh, Kangmas….

Nov 29 November 29, 2013 • By 3 Perempuan Perkasa • Posted in Materi Pelajaran SMA • Comments: + MATERI BAHASA Paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani KELAS X SMT 1 KLOLODEN KOYOR Kaya adat saben angger dina pasaran Legi ing pasar Sapen Wonosobo akeh wong dol tinuku kewan padha teka, wah jan reja temenan kahanane.

Adhakane sawisenpadha pepayon kewan sing didol, padha andhok njajan neng warung, ana sing sega rames, brongkos daging sapi, tongseng, sate utawa gule wedhus. Kaya saben dinane aku adhang-adhang neng ngomah, mbokmenawa ana wong sing butuh pitulunganku. Ana salah sawijining pawongan diterake kancane, ambegane megap-megap kanthi iler kemocor jalaran ora bisa ngulu idu. Wong sing ngeterake mau daktakoni, crita menawa mentas njajan tongseng.

Aku age-age nganggo sarung tangan, kanthi posisi lungguh pasien dakkon mangap nuli driji panudingku daklebokake tutuk akobah-obah ngrangsang telak murih muntah.

Barengwishoak-hoak bisa muntah, apa sing njalari kloloden katut metu. Wujude iwak kaya koyor ana balunge enom isih wutuh, gedhene saendhog pitik jawa. Pawongan mau banjur bisa ambegan lega lan ngucap matur nuwun marang aku. Barengwissareh pawongan mau nyritakake sawise payu anggone adol wedhus dheweke ngajak kancane mampir njajan mlebu warung pesen tongseng. Jalaran saking ngelihe anggone mamah durung lembut kesusu diulu. Dumadakan kandheg anggone mangan. tongseng mau ora bisa diulu lan uga angel dilepeh.

Mangan tongseng durung rampung, koyor durung lembut nyanthol neng gurung. Apa tumon? (Soegito-Wonosobo, PS No. 51-18 Des. 2010) Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki ! • Perangan crita sing ngendi sing paling nyemsemake ? Wangsulan : _____________________________________________ • Ana ngendi papan panggonan kedadeyan kuwi ? Wangsulan : _____________________________________________ • Kira-kira apa profesine pawongan kang crita?

Wangsulan : _____________________________________________ • Apa profesi utawa penggaotane pawongan kang kloloden? Wangsulan : _____________________________________________ • Paribasan apa sing cocok karo kedadeyan ing ndhuwur ? Wangsulan : _____________________________________________ 6. Gawea ringkesan crita ing ndhuwur saparagraf wae (nganggo basa krama alus)!

Wangsulan : _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ 7.

Ringkesan crita singwiskoktulis critakakke (sacara lisan) ana ing ngarep kelas! Dene paugeran mbiji apik lan orane nganggo paugeran ing ngisor iki! No Uraian Kriteria Ketepatan Benar Setengah Salah 1 Pilihan kata 10 5 0 2 Naskah 30 15 0 3 Lafal 20 10 0 4 Intonasi 20 10 0 5 Ekspresi 20 10 0 Total Nilai 100 50 0 • PENDALAMAN MATERI I. Wenehana tandha ping (X) ana ing aksara a, b, c, d, utawa e ana wangsulan kang bener!

Wacanen pengalaman pribadhi iki kanthi patitis! KAPEKSA NGGUNAKAKE TV LORO. . Kedadeyan iki tak alami rikala aku isih tugas belajar ingMontpellier– Perancis, yaiku rikala isih sinau Bahasa Prancis, kira-kira wulan April utawa Mei taun 1983, dinane Setu, amarga ya mung Setu lan Minggu aku libur.

Guru bahasaku wanti-wanti, supaya cepet bisa Bahasa Perancis, poma-dipoma aja kumpul terus karo wongIndonesia, lan upayakna duwe TV. Aku bisa paham lan setuju anjuran mau, amarga yen kumpul terus karo kanca-kanca Indonesia ngomonge nganggo basa Indonesia terus, ning yen ora tau kumpul nek arep ngoboro-ngobrol kerindhuan lsp, karo sapa ? Ing awal-awal pancen abot. Mula aku duwe krenteg arep tuku TV bekas, sebab yen anyr cetha durung kwagang.

Eh ……. kekarepanku kok ya cocok karo kekarepane kancaku, dhosen saka UNPADBandung. Esuk jam 07.00 aku wisbebarengan numpak bus kotanomer 2 tumuju neng kantor pos, sakperlu ngeposake layang lan tuku prangko, lsp. Para sutresna kang nate sinau ing njaba, mesthi ngalami yen akhir pekan mesthi kirim suratneng kaluarga. Sakwise cukup keperluan neng kantor pos, aku nuju a la gare (terminal bus), sakperlu golek bus antarkota kang nuju neng pasar lowak, kang jenengane I’arseau.

Aku takon karo wong Perancis :” S’ill vous plait, a I’arseau, c’est ou?” (yen arep neng I’arseau endio ?). C’est ls nsd, monsieur” wangsulane wong mau karo nuduhake sawijining panggonan. Aku lan kancaku banjur nggoleki bus kang nuju pasar lowak, kayata bus 9.

aku mlebu bus, kanthi nuduhake karcis, abonemenku marang supir kang uga ngrangkep kondektur, nuli golek lungguhan. Pasar lowak papane jembar, wong dodol pirang-pirang, wiwit adol paku rongsokan, nganti mobil. Aku lan kancaku ndedonga muga-muga ora kepethuk kanca Indonesia, ya …. Kepriyea isin. Aku golek papan dodol TV. Akeh TV bekas kang digelar. Kang tak bingungi kok ora bisa dicoba, amarga ora ana aliran listrik. Aku takon kepriye carane nyoba, sing dadi mangsuli karo ngguyu, yen ora bisa.

Mula aku kakro kancaku banjur milih TV loro, siji aku lan siji kancaku. TV kang tak pilih isih apik, resik tur kacane bening. Aku milih sing 20 inchi, semono uga kancaku. Regane mung 20 F, mangka yen anyar kira-kira 350 F. TV banjur tak lebokke dhus kang wis takcawisake saka ngomah.

Sakwise tak taleni rapi, terus takgawa mulih. Tekan asrama nuli tak coba, tak goleki anthene 2 lan TF 1, kang biasa nyiyarake acara bahasa. Gambare katon cetha, an berwarna. Aku seneng banget. Banjur tak goleki tombol kanggo ngatur swara, amarga kok ora ana swarane ? Nganti kesel, tetep TV bisu, tegese ana rupa tanpa swara. Mula aku banjur nggoleki kancaku arep ngaruhake kabare Tvne. Eh kanyata kancaku lagi asyik banget ….ngrungokake Tvne, amarga ana swarane ning …….tanpa rupa.

Aku crita kahanane TV ku. “ya ra sah ngresula, wong regane murah banget kok kon sempurna”. Keputusane, TV kancaku diseleh neng nggonku, yen arep nonton lan ngrungokake TV disetel bareng loro-lorone.yen arep nonton TV nyetel nggonku, yen mung arep ngrungokake sing disetel TV ne kancaku. Opo tumon ??? Panjebar Semangat – 50 / 2005 1. Ana ing ngendi kedadeyan kuwi kelakok? • Paris-Perancis • Montpellier– Perancis • UNPAD • Bandung • Jakarta 2. Apa penggaotane pawongan sing crita?

• Guru • Pegawai Pemerintah • Dosen • Tukang loak • Pemulung 3. Ing ngisor iki sing ora cocok karo kira-kirane wektu kedadeyan yaiku … • Dina Setu • Dina Minggu • Wulan April • Wulan Mei • Tahun 1983 4. Pira kacekke rega tv kang dituku ana ing loakan karo tv anyar? • 310 F • 320 F • 330 F • 340 F • 350 F 5. Pira kacekke wektu prastawa kuwi dumadi lan wektu prastawa kuwi dicritakake? • 12 tahun • 13 tahun • 14 tahun • 15 tahun • 16 tahun Wacanen crita ing ngisor iki kanthi patitis!

OLEH LIWAT MERGA GERING Crita iki pengalamanku dhewe. Nalika iku, nyolong kayu alias penebang liar pancen dadi panggaotanku. Anggonku nyambut gawe nunggal panggonan karo lokase sawijining perusahaan HPH. Nalika iku ngepasi wulan Februari, taun 1992. aku sarombongan bisa mlebu kono iku ora liwat dalane perusahaan, nanging liwat dalan liya, sing yen mentas kudanan mesthi ora bisa diliwati mobil.

Sawijining dina aku sakanca rada bingung. Jalarane, mobil wis kadhung mlebu alas, ndilalah cuacane udan paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani. Dadi mobil kebetheng ora bisa metu. Kejaba truk wis muatan balokan kebak, ing dina iku uga aku kudu bisa tekan ngomah merga ana keperluan sing nylepeg banget. Siji-sijine dalan ora ana liya kejaba kudu liwat dalane perusahaan. Kamangka ing kono ana portal-e sing dijaga satpam rina wengi, kejaba kendharaan perusahaan kono dhewe, ora entuk liwat.

Sidane aku sakanca nekad mulih liwat dalan sing dijaga satpam kasebut. Kanthi cara ‘ nyandiwara’. Kebeneransalah sijining kancaku, Si R, pawakane pancen ngloyet gering kanthi praen pucat abadi. Sakwise lakuku wis cedhak portal, Si R direka-reka kaya wong lara. Dipangku wong telu ing jok ngarep. Awake disengaja ngliga, bathuke ditempeli andhuk cilik teles. Sakawit pak Satpam nggekeng ora gelem mbukak portal, najan wis dikandhani yen nggawa wong lara.

Nanging bareng nginguk njero mobil, lan weruh kahanane Si R, sakala pak Satpam runtuh rasa welase, karo cluluk, “Waduh kasihan, kok sampai kurus pucat begitu, sudah berapa hari sakitnya temanmu itu ?” “Baru tiga hari ini Pak, “ wangsulanku kanthi sopan.

“Ya sudah, cepat sana lewat !” kandhane nyusu-nyusu kuwatir selak konangan. Lolos saka kono aku sakanca nyekakakbungahe ngungkuli pitik nemu rayap. Panjebar Semangat – 04 / 2006 6. Kapan prastawa kuwi dumadi? • Februarai 1982 • Februari 1992 • Februari 2002 • Maret 1982 • April 2006 7. Dene prastawa kuwi nembe dicritakake tahun …. • Februarai 1982 • Februari 1992 • Februari 2002 • Maret 1982 • April 2006 8.

Pira kacekke wektu prastawa kuwi dumadi lan wektu prastawa kuwi dicritakake? • 12 tahun • 13 tahun • 14 tahun • 15 tahun • 16 tahun 9. Paribasan apa sing cocok karo prastawa ing ndhuwur? • Mburu uceng kelangan delek • Gajah ngidak rapah • Adigang, adigung, adiguna • Ora ana rotan ayot ya kanggo • Pager mangan tanduran 10.

Ing ngisor iki sing ora kalebu watake aku… • Kendel • Pinter • Julik • Sugih akal • Prasaja Crita ing ndhuwur wacanen kanthi permati ! Banjur wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki ! • Perangan ngendi sing paling nyemsemake ? Wangsulan : ___________________________________________________ • Ana ngendi crita kuwi kedadeyan ? Wangsulan : ___________________________________________________ • Kapan kedadeyan kuwi kelakon ?

Wangsulan : ___________________________________________________ • Upamane awakmu dadi satpam, apa sing arep kok tindake ? Wangsulan : ___________________________________________________ • Paribasan apa sing cocok kanggo kahanan ing ndhuwur ?

Wangsulan : ___________________________________________________ • 1. Coba gawea crita lucu utawa crita sing nyemsemake bab-bab singwistau bok alami !

2. Sakwise tinulis,critakno tanpa nganggo buku ! 3. Yen perlu, wektu crita nganggo gaya/peragaan ! NYEMAK WARA-WARA Nyemak tegese sawijining proses kegiyatan ngrukokake lambang-lambang lesan kanthi wigati, nduweni pemahaman, apresiasi, sarta interpretasi kanggo entuk informasi, pesen, sarta paham tegese komunikasi sing diwedharake dening wong sing ngomong kanthi piranti basa lisan. Nyemak wacan nonsastra ing piwulang basa jawa bias arupa nyemak wara-wara, nyemak pawarta, lan nyemak crita.

Nyemak wara-wara, nyemak pawarta, lan nyemak crita kalebu nyemak intensif. Tegese nyemak kang dilakoni kanthi tumemen lan konsentrasi sing mirunggan kanggo mangerteni teges sing ana. Dene menawa dijlentrehake maneh kalebu nyemak intensif-konsentratif. Awit, ana ing nyemak wara-wara, wong kang nyemak ngupadi bab-bab informasi sing penting. Supaya anggone nyemak mikolehi asil kang dikarepake ana babagan penting kang kudu ditindakake wong kang nyemak.

• nyiapake fisik lan mental, tegese kahanane sehat, ora kesel, mental stabil lan pikirane padhang • konsentrasi, tegese paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani perhatian lan pikiran tumuju marang apa kang disimak • motivasi, tegese nduweni tujuwan tertemtu kang pingin digayuh • objektif, tegese mangerteni saben thek-kliwere apa kang disemak • nyemak kanthi wutuh, tegese nyemak sakabehe, ora perangane wae • selektif, tegese tansah milih perangan penting bab bahan semakan • ora gampang keganggu swara-swara saka njaba • ngregani pawongan sing ngendikan, ora ngremehake • rikat anggone mangerteni kahanan ( menyesuaikan dhiri) • ora emosional, ora ngenyek pawogan sing ngendikan, • kontak kalawan pawongan sing ngendikan • ndamel rangkuman • mbiji materi ingkang ingendikakake • maringi tanggapan/reaksi/komentar Ing ngisor iki tuladha wara-wara Wara-wara 1 WIS KABABAR KALENDER ANYAR Pengalamanwisbola-bali mbuktekake: Kalender Jaya Baya “laris” akeh wong sing nyenengi, akeh wong sing mbutuhake.

Kanggo dipajang dhewe, utawa kanggo kenang-kenangan r iyaya, tahun baru utawa kanggo tandha tali asih karo keluarga, sanak rowang. Kangwiskelakon, saben kalender Jaya Baya anyar terbit,wisantri wong rebutan tuku! Yen ora langsung rawuh dhewe mundhut menyang kantor JB, bias “pesen” kanthi kirim dhuwit liwatweselutawa transfer bank. Yen ora cepet, mesthi bbakal “kehabisan”! Saiki kalender JAYA BAYA 2011 (sing isih gres, anyar kinyis-kinyis)wissiap terbit.

Sing ngresakake pesen/mundhut bias cepet-cepet sesambungan karo kantor Tata Usaha Jaya Baya Jalan Sumatra 31-G (Lantai 4)Surabaya. Telp. 031-5055062, Fax. 031-5055063. Bisa uga kanthi ngirimake bukti transfer rekening BCA No Rek. 519.005855.9 aa/n Minggon Jaya Baya. Rega Eceran: Rp20.000,00 Ongkos kirim: Sajroning Pulo Jawa Rp5.000,00/eks. Sanjabane Pulo Jawa Rp6.000,00/eks. Mundhut akeh/kolektif bakal oleh diskon: *) 20 eks.-100 eks. Diskon 10% 101 eks.-250 eks. Diskon 20% 251 eks.

Luwih … diskon 30% *) Ongkos kirim kolektif 15% saka rega netto. Jaya Baya 15 Minggu II Desember 2010 IV. PENDALAMAN MATERI Wara-wara ana Ing nhduwur coba bandhingake karo wara-wara ing ngisor iki! Wara-wara 2 RUWATAN SUKERTA, JAMASAN PUSAKA 1 Suro 1431 Kantor Jawa Pos Lama Jl Karah Agung 45Surabaya6-7 Desember 2010.

Dalang Ruwat: Ki Darmo Suwito Noyontoko, dalang malem tirakatan: Ki Surono Gondo Taruno kanthi lakon semar gugat. Informasi lan pendaftaran: majalah LIBERTY Jl Karah Agung 45 Surabaya (031) 6288888 (hunting) Elly/Darmono Enggal ndaftaraken, panyarta winates.

Jaya Baya 15 Minggu II Desember 2010 Wara-wara 3 LELAYU Innalillaahi wa inna ilaihi roji’un Sampun katimbalan sowan ing Ngarsa Dalem Allah SWT Bpk. SURATMAN (80 taun) (Agen PS No 320) rikala dinten Rebo Pon tanggal 11 Januari 2009, ing RS Al Islam Bandung mugi-mugi Gusti Allah SWT paringi pangapunten Dhumateng sedaya kalepatanipun saha katampi sedaya amalipun Kanthi ganjaran kaswargan.

Amien. Ndherek Belasungkawa: Kang Nandhang Sungkawa: Keluarga Besar Suyanto PANJEBAR SEMANGAT dalah keluaga besar PS – 06 / 2009 Sakwise kok bandhingake katelune wara-wara kasebut, genepana dhaftar kang cumawis ing ngisor iki !

No Informasi Wara-wara 1 Wara-wara 2 Wara-wara 3 1 Isine Waara-wara 2 Katujokake marang ngendi 3 Sing kirim wara-wara 4 Papan panggonan sing agawe wara-wara 5 Papan panggonan sing dituju ana ing wara-wara 6 Iguh pratikelmu/pendapatmu V. TUGAS Wara-wara ing gisor iki wacanen banjur garapen tugas-tugas ing ngisor iki! Buku Anyar Wis terbit buku anyar Badher Bang Sisik Kencana, kumpulan crita rakyat Jawa Timur (Basa Jawa) kang kaimpun dening Drs.

Moechtar, Pemimpin redaksi Majalah Panjebar Semangat. Crita lan dongeng-dongeng rakyat kang dipilih kanggo isine buku iki ana 11, yaiku 1.Badher Bang Sisik Kencana, 2. Jaka Thole, 3.

Kala Munyeng, 4. Macan Gadhungan, 5. Ratu kang Lali Janjine, 6. Matine Raja Singobarong,7. Ludira Suci kang Amrik Awangi, 8. Gendam Semaradana, 9. Atusan Codhot Mbrubul saka Sirahe Ken Angrok, 10. Sunan Bonang lan Lurahe Lelembut, 11.

Crita Panji. Buku iki diterbitake kanthi pangajab, muga-muga ana manfaate tumrap para siswa lan para mudha Jawa, para sutresna crita lan dongeng rakyat, sarta para sutresna basal an budaya Jawa umume, ngiras pantes kanggo ngleluri lan memetri basa ibu kita, basa Jawa. Tumrap kang ngersakake, buku kang kandele vii+161 kaca iki bias dipesen liwat Bapak Moechtar,alamate jl Pucang Asri !/9Surabaya 60282, telp. (031) 5207618. regane buku Rp25.000,00 ditambah ongkos kirim Rp10.000,00.

pembayaran supaya diliwatake poswesel utawa transfer liwat Bank Lippo Pucang Anom No. Rek. 734.10.29515 a/n Drs. Moechtar. Uga isih ana pasdhiyan buku-buku asil karyane penulis kang padha: Multatuli (Basa Indonesia), rega Rp40.000,00 tambah ongkos kirim Rp10.000.,00; Nitimani (basa Jawa), rega Rp20.000,00 tambah ongkos kirim Rp.10.000,00.

PS-52/2009 • Apa isine wara-wara kuwi? • Buku apa wae kang ana ing wara-wara kuwi? • Apa tujuwane buku-buku kuwi dianggit? • Sapa sing ngirim wara-wara kuwi? • Menawa ngersakake buku, alamat ngendi kang dituju? • Pira regane buku-buku kang ditawakake? • Buku apa wae kang sumadya? VI. PENILAIAN LOMBA CIPTA LAN MACA GEGURITAN PIALA GUBERNUR JAWA TIMUR TINGKAT SMP/MTS TOTAL HADIAH RP7.000.00,00 Biro Mental Spiritual Pemprov Jatim bebarengan karo Majalah Panjebar Semangat nganakake lomba ngripta lan maca geguritan kanggo tingkat SMP/MTS se-JAwa Timur ngrebut Piala Gubernur Jawa Timur lan bebana juara 1 Rp3.000.000,00 juara II Rp2.000.000,00 juara III Rp.1.000.000,00 sarta Juara harapan 1 lan 2 siji-sijine nampa Rp.500.000,00.

Seleksi Tahap I, asil karya geguritan dikirimake marang Panitia Lomba Baca Cipta Puisi Jawa wiwit wara-wara iki diumumake lan ditutup tanggal 15 Januari 2010. Naskah kang mlebu bakal dibiji lan dipilih sing g apik, kehe patang puluh. Penggurit naskah sing apik-apik cacah patang puluh mau sing bakal melu seleksi tahap 2 diundang maca geguritan ing sangarape dewan juri tanggal 27—28 Januari 2010, dene papane ana ngendi bakal ditemtokake mengko.

Transport lan akomodasi menyang ing papan lomba bakal ditanggung panitia. Syarate melu lomba, siswa SMP/MTs Negeri utawa swasta ing Jawa Timur, naskah geguritan asli karyane dhewe, during tau dipacak ing Koran lan majalah, naskah kang dikirimake kudu kinawruhan Guru Pendamping utawa Kepala Sekolahe, siswa siji mung kena ngirimake asil karya siji,naskah kakirim menyang Panitia Lomba Baca Cipta Puisi Jawa d/a Redaksi Panjebar Semangat Jl. GNI No 2 Surabaya 60174, ing pojok kiwa dhuwur amplop ditempeli kupon Lomba LBPC.

Aja lali kinanthenan data pribadhi peserta (jeneng, tempat tanggal lahir, alamat, telpon, SMP, nama SMP, nama orang tua, alamat/telepon, Guru Pendamping,/telpon). Ayo rame-rame melu lomba!! Kanggo ngisi liburan ngiras pantes ngukur kabisan ing babagan susastra Jawa. Panitia Lomba Cipta & Baca Puisi JAwa PS-52/2010 • I. Wenehana tandha ping ana ing aksara a, b, c, d, utawa e sing paling bener!

1. Wara-wara kasebut ngemot bab …. • Lomba maca lan cipta geguritan tingkat SD • Lomba cipta lan maca geguritan tingkat SMP/MTs • Lomba maca geguritan tingkat gubernur • Lomba maca geguritan sa – Jawa Timur • Lomba mca gegurtitan sa- Jawa 2. Sapa sing nganakake lomba kasebut …. • Biro mental spiritual Pemprop Jatim lan Kalawarti Panjebar Semangat • Biro mental spiritual Pemprop Jatim lan Panitia Lomba Baca Cipta Puisi Jawa • Gubernur Jawa Timur lan kalawarti Panjebar Semangat • Panitia Lomba Baca – Cipta Puisi Jawa lan Kalawarti Panjebar Semangat • Gubernur Jatim lan Panitia Lomba Baca – Cipta Puisi Jawa 3.

Penutupan Lomba kuwi yaiku …. • 27 Januari 2010 • 28 Januari 2010 • 15 Januari 2010 • 16 Januari 2010 • 17 Januari 2010 4. Ing ngisor iki syarat-syarat melu lomba, kajaba …. • Siswa SMP/MTs Negeri/Swasta ing Paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani • Naskah geguritan asli karyane dhewe • Naskah geguritan during tau dipacak ing ariwarti / kalawarti • Siswa siji kena ngirimake luwih saka siji • Kinawruhan guru pendamping / Kepala Sekolah 5.

Gunggunge bebana sakabehing juara (1 tumeka harapan) ana …. • Rp. 3000.000,00 • Rp. 2000.000,00 • Rp. 1000.000,00 • Rp. 500.000,00 • Rp. 7000.000,00 Wara-Wara LOMBA NGARANG ESEI SASTRA JAWA Minangka tataran ajange maca paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani nulis basal an sastra Jawa. PS ngadani maneh lomba ngarang esei utawa kritik sastra basa Jawa. Singdadi sorotan kritik yakuwi crita sambung ing PS CINTRONG TRAJU PAPAT.

Syarate ndherek lomba : ü Kudu lengganan PS saora-orane telung sasi urut-urutan, asma lan nomer lengganan ditulis ing naskah lomba ü Utawa asmanewistau dipacak ing PS taun 2009, sanajan mung ing LSW, asmane kapan dipacak ditulis ing naskah lomba. ü Dawane esei 4 – 8 lembar folio spasi renggang ü Kena ngasta pirang-pirang irahan,nanging upama menange luwih saka siji, sing diaturi bebana mung siji. ü PS bakal ngaturi bebana 3 (telung) pemenang lomba, saben pemenang nampa Rp.

2000.000,00 (rong yuta rupiah) ü Naskah pemenang bakal dipacak ing PS, wondene sisng ora menang uga bias dipacak ing PS nangingnampahr biasa. ü Naskah ditunggu ing mejane redaksi paling kari 4 nomer PS (sesasi) sawise crita sambung cuthel. PS – 7 / 2009 6. Wara-wara ing ndhuwur katujokake kanggo …. • Parapelanggan PS • Parapamaos PS • Sedanten tiyang ing laladan tanah Jawi • Parapamaos PS ing laladan Jatim • Parapujangga sastra Jawa 7.

Lomba sing diadani PS mau babagan …. • Cerkak b.Geguritan c. Crita sambung d. Kritik sastra e. Esei kritik 8. Gunggunge bebana kanggo kabeh pemenang lomba akehe … • Rp. 3000.000,00 b. Rp. 2000.000,00 c. Rp. 1000.000,00 • Rp. 500.000,00 e. Rp. 6000.000,00 9. Wara-wara kasebut dimot ana PS nomer 7, 18 Februari 2006. Naskah sing paling pungkasan ditunggu ing meja redaksi sakwise PS no …. • 10 / 2009 b. 11 / 2009 c. 12 / 2009 d. 13 / 2009 e. 14 / 2009 10. Crita sing arep didadekake ajang kritik dimot ing PS no … • 10 / 2009 b.

11 / 2009 c. 12 / 2009 d. 13 / 2009 e. 14 / 2009 II. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki ! • Apa sing diarani nyemak kuwi ? Wangsulan : ……………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………… • Kenangapa wara-wara diarani nyemak intensif – konsentratif ? Wangsulan : ……………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… • Sebutna (3) babagan sing kudu digatekake penyimak ? Wangsulan : ……………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………… • Apa wae sing kudu kamot ana sajroning wara-wara ?

Wangsulan : ……………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………… • Gawea wara-wara kang isine ; SMA nggonmu sekolah arep ngadani lomba busana Jawa kanggo mengeti dinten Kartini !

Wangsulan : ……………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………. ……………………………… Nov 29 November 29, 2013 • By 3 Perempuan Perkasa • Posted in Materi Pelajaran SMA • Comments: + 3 Perempuan Perkasa Kami adalah mahasiswa Pendidikan Bahasa Jawa UNNES'12.

Ada Ria Marcella Candra Dewi, Vivi Olga Safitri dan Angela Wyda Setyani View Full Profile → ISI • cerkak (5) • FONOLOGI (2) • geguritan (4) • Materi Pelajaran SMA (8) • MINUMAN KHAS JATENG (1) • morfologi (1) • serat (2) • soal (3) • tembang (12) • umum (12) KALENDER Nama : . Kelas : . Hari/tgl : Sen … in, 09 Mei 2022 Soal latihan Sautin pitakén ring sor antuk pesaut sané patut!

1. Tegarang tulis 4 sané rumasuk soroh penganggé ardasuara! 2. Tegarang salin kruna ring sor antuk aksara Bali! a. Puseh b. Pucung c. Bangku d. Cah-cah 3. Tegarang tulis 2 conto ané dadi orahang abungkul ! 4. Tegarang tulis 2 conto kruna sané nganggé tengenan bisah ! 5. I Mémé meli biu aijas aji setiman. Kruna setiman yang paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani baan angka!
• sutradara: wong sing mimpin lan ngatur lumakune crita drama.

• paraga: tokoh ing crita drama • setting: panggonan lan wektu dumadine crita drama • alur: urut-urutane prastawa ing crita drama wiwit saka prolog, klimaks, nganti tumakane pungkasa crita. • dialog: pacelathon ing crita drama • casting: pamilihan tokoh/paraga sing kadhapuk dening sutradara ing lakon drama • monolog: paraga drama nalika guneman ijeng ing panggung • epilog: pesen sing diucapake ing panutupe crita drama • plot: lelakune crita jroning drama • konflik: pasulayan ing antarane paraga lan paraga liyane ing drama • flashback: crita drama sing lumakune mundur • mimik: obah mosike polatane para paraga jroning main drama • prolog: purwakane crita drama sadurunge miwiti dialog • protagonis: paraga sing kadhapuk tumindak becik ing crita drama • antagonis: paraga sing kadhapuk paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani ora becik/ala ing crita drama Terjemahanbahasa.com (terjemahan bahasa Jawa ke Indonesia) adalah sistem kamus dan terjemahan yang memungkinkan Anda menerjemahkan kalimat gratis dan online dari semua bahasa ke semua bahasa.

Mendukung pembelajaran bahasa asing. Ini menawarkan Anda solusi praktis dan cepat untuk kebutuhan terjemahan yang Anda butuhkan dalam pekerjaan dan studi Anda. Saat menerjemahkan antara banyak bahasa asing populer seperti Jawa dan Indonesia, dunia juga memiliki bahasa multi-etnis.

Terjemahan adalah terjemahan dari suatu kalimat atau kata ke dalam bahasa. Saat ini, banyak orang melakukan ini. Seseorang tanpa pengetahuan bahasa. terjemahannya seringkali tidak lengkap dan tidak berarti. Karena itu, jika kami membutuhkan terjemahan, kami harus mendapatkan bantuan dari seseorang yang memiliki referensi. Tetapi mengapa kita membutuhkan kalimat atau teks dalam bahasa lain? Alasannya sebenarnya sangat sederhana dan bervariasi.

Misalnya, karena tugas, karena pekerjaan kami, kami dapat memperluas contoh seperti belajar bahasa asing, mengenali budaya yang berbeda atau membantu kami dengan penyelidikan apa pun. Sesuai dengan kebutuhan kami, kami dapat menemukan penerjemah terbaik dengan mengunjungi kantor penerjemahan di kota kami. Jika Anda terburu-buru dan tidak dapat meninggalkan lokasi Anda, Anda dapat mengunjungi situs terjemahan online yang dibuat untuk Anda.

Di lingkungan Internet, tim doa profesional dan pakar doa, paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani menyediakan Anda dengan layanan tanpa gangguan. Tujuan kami adalah memberikan semua terjemahan antar bahasa secepat mungkin tanpa kesalahan. Perlu diingat bahwa ada kebutuhan untuk terjemahan di setiap bidang karena orang memiliki budaya dan bahasa yang berbeda.

Anda paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani dengan mudah menerjemahkan kebutuhan terjemahan Anda dengan sistem terjemahan bahasa Jawa-Indonesia gratis dan online kami. TerjemahanBahasa.com - Bagaimana cara menggunakan penerjemah teks bahasa Jawa-Indonesia?

Dianggap bahwa pengguna yang mengunjungi situs web ini telah menerima Ketentuan Layanan dan Kebijakan Privasi. Di situs web (terjemahaninggris.com), pengunjung mana pun dapat memiliki bagian seperti forum, buku tamu, tempat mereka dapat menulis. Kami tidak bertanggung jawab atas konten yang ditulis oleh pengunjung.

Namun, jika Anda melihat sesuatu yang tidak pantas, beri tahu kami. Kami akan melakukan yang terbaik dan kami akan memperbaikinya. Jika Anda melihat sesuatu yang salah, hubungi kami di → "Kontak" dan kami akan memperbaikinya. Kami dapat menambahkan lebih banyak konten dan kamus, atau kami dapat mencabut layanan tertentu tanpa pemberitahuan sebelumnya kepada pengunjung. Kebijakan Privasi Vendor pihak ketiga, termasuk Google, menggunakan cookie untuk menayangkan iklan berdasarkan kunjungan sebelumnya yang dilakukan pengguna ke situs web Anda atau situs web lain.

Penggunaan cookie iklan oleh Google memungkinkan Google dan mitranya untuk menayangkan iklan kepada pengguna Anda berdasarkan kunjungan mereka ke situs Anda dan/atau situs lain di Internet. Pengguna dapat menyisih dari iklan hasil personalisasi dengan mengunjungi Setelan Iklan. (Atau, Anda dapat mengarahkan pengguna untuk menyisih dari penggunaan cookie vendor pihak ketiga untuk iklan hasil personalisasi dengan mengunjungi www.aboutads.info.)
• Pangertosan drama Miturut etimologi, tembung drama saka basa Yunani, yaiku draomai sing duweni teges ‘tandang, tindak, lelakon’ ( to do, to act).

Miturut Panuti Sudjiman, drama yaiku karya sastra sing duweni ancas (tujuan) nggambarake panguripan sing ngatonake konflik lan emosi liwat tumindak ( action) lan paguneman ( dialog) lan dirancang kanggo pementasan ing panggung.

• Maragakake drama Titikane drama, yaiku naskah sing awujud paguneman utawa dialog. Ing sajroning ndhapuk pacelathon pengarang kudu nggatekake paguneman para paraga ing saben dinane.

Basa sing digunakake ing paguneman yaiku basa saben dinane, amarga para paraga mau makili utawa nyulihi (makili) panguripan saben dinane. Umpamane yen maragakake tokoh preman, omongane kudu kaya watake preman. Maragakake wong Banyumas, dialek Banyumase kudu krasa (cetha), lsp. Dialog ing sajroning drama kudu nggambarake karakter (watak) paraga-paragane.

Malahan, paguneman ing drama duweni sipat estetis, tegese nduweni kaendahan basa. Supaya penonton bisa ngrasakake dialek utawa ritme omongan saka para paraga kasebut, awake dhewe kudu gladhen supaya paguneman bisa nduweni sipat estetis, yaiku kanthi olah vokal.• Nonton lan nanggapi pementasan drama Manawa nonton ing sawijining pentas drama, film, utawa sinetron tumrap para siswa duweni ancas kanggo ngapresiasi lan evaluasi.

Kagiyatan ngapresiasi yaiku kagiyatan ngrasakake, magerteni, lan ngajeni. Kagiyatan ngrasakake minangka kagiyatan sing wis kulina dilakoni, kowe mbukak pribadimu dhewe lan ngrasakake kaendahan seni sing koktonton.

Ananging minangka siswa, kowe perlu nambah kanthi upaya mangerteni ngapa tontonan kuwi nyenengake utawa ora nyenengake. Kanthi mangkono manawa nyawang pementasan utawa tayangan film iku minangka sawijining produk proses karya seni. Asile proes ngrasakake lan mangerteni yaiku ngajeni, kerpiye wae sawijining karta pementasan amung bisa kacipta amarga srana makarya kanthi tenanan, lan talenta (bakat) seni para sing gawe.

Kagiyatan evaluasi utawa mbiji, yaiku kagiyatan mbandhingake pementasan drama lan kriteria standar kwalitas sing diyakini bijine. Standar kwalitas kuwi digawe sarana ilmu lan pengalaman ing sajroning ngrasakake lan mangerteni sawijining pentas minangka sawijining proses lan produk. Unsur intrinsik drama Unsur intrinsik ing naskah drama (sandiwara) yaiku: 1) Tema Tema yaiku gagasan pokok/ide pokok kang dadi dhasar lakon ing crita drama.

Tema bisa diandharake kanthi eksplisit (transparan utawa melok), uga bisa diandharake kanthi implisit (tersirat). Wujude tema warna-warna, bisa diandharake srana irah-irahan, gambaran latar, paraga, utawa dialog antaraning paraga. 2) Alur Alur yaiku urut-urutaning crita wiwit lekas nganti pungkasaning drama, mujudake sabab musababe kang mbangun crita. Alur iku kapernag dadi loro, yaiku alur lurus (progresif) lan alur sorot balik (regresif/ flash back).

3) Penokohan/paraga Paraga yaiku pawongan kan nindakake crita. Penokohan nggambarake watak saka para paragane. Paraga kang nduweni watak becik diarani paraga protagonis, dene paraga kang nduweni watak ala diarani paraga antagonis. 4) Latar ( setting) Latar yaiku sakabehe katrangan, panuduh, panggonan sing ana sesambungane karo wektu, swasana lan panggonan ing sajroning crita.

Latar kaperang dadi 3, yaiku: • Latar panggonan/geografis Latar panggonan iku panggonan dumadining crita. Umpamane, desa, kutha, paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani, kamar, lsp.• Latar wektu/historis Latar wektu iku nuduhake wektu dumadining crita.

Umpamane; esuk, awan, sore, dina Minggu, tanggal utawa wulan/taun tartamtu. Ana uga latar wektu kang ora idsebutake kanthi cetha, kayata; sawijining dina, satengahing wengi, lsp.• Latar sosial lan pegawean para paraga Latar sosial manut urutane yaiku: 1) Paraga kanthi latar sosial cendhek/asor 2) Paraga kanthi latar sosial sedheng (menengah) 3) Paraga kanthi latar sosial dhuwur/luhur 5)Amanat Amanat yaiku weling saka pangripta kanggo pamaose.

Weling kang dikarepake iku bisa awujud piwulang becik lan ala, ngenani sesambungane manungsa karo sapadhane, Gusti Allah, utawa karo dhiri pribadine. Titikane drama iku nduweni naskah rantaman lakone crita. Naskah kasebut uga diarani skenario. Dene ing ngisor iki bakal dirembug katrangan ngenani skenario. • Skenario yaiku rantaman paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani sandiwara, drama, film, apadene sinetron.

• Skenario yaiku crita kang awujud rerangkening adhegan-adhegan, nanging ora kaya sandiwara kaya ing kasunyatan. • Skenario ( screen play) yaiku garis gedhene crita kang awujud naskah, sanadyan arang-arang ngemot peprincen cara-cara utawa versi perekaman utawa shooting. Naskah utawa skenario iku kedadean saka babak-babak. Anggone ngedum babak-babak iku ora mung sakarepe penulis skenario, nanging adhedhasar alesan kang kuwat.

Saben babak, ana perangan kang diarani adhegan. Adhegan iku perangan ing babak kang diwatesi dening owah-owahaning swasana, papan, gantining utawa tekaning paraga liya. Uga ana kang diarani pandom, yaiku peranganing naskah kang nerangake kahanan/swasana, sipat lan tingkah lakuning para paraga lan liya-liyane. Biasane, perangna iki tinulis ing antarane tandha kurung. Isine naskah skenario yaiku: • Pacelathon paraga • Swasana setting sing dikarepake • Gegambaran swasana • Apa wae kang kudu ditindakake dening paraga Naskah drama minangka papan kanggo ndelehake ide (panemu) crita ng sajroning alur crita lan rantamane lakon.

Wong nulis naskah drama ing sajroning proses karyane biasane nganggo pathokan saka tema crita. Tema kuwi digawe dadi sawijining crita sing kedadean saka prastawa-prastawa sing nduweni alur sing cetha, kanthi ukuran lan suwene (durasi) manut kabutuhan. Mula paraga drama nalika guneman ijen ing panggung diarani kuwi, nalika gawe naskah drama pathokane ana 3, yaiku: • Wektu • Panggonan • Lakon Naskah sing dipilih sutradara biasane nduweni syarat-syarat, kayata: • Naskah kudu nggambarake tema sing wutuh.

Tema ing sajroning crita minangka ide filosofis saka lakon. • Naskah kudu nduweni titik pandhang sing cetha karo nilai kontekstual sing ana ing masyarakat saiki. • Naskah kudu nduweni greget sing tumuju dadi prastawa-prastawa sing urip saengga bisa ndadekake gregeting penonton supaya melu katut ing sajroning pementasan kuwi.

• Naskah uga nduweni gaya penampilan sing isine tantangan lan pola-pola adhegan sing cetha. Ing sajroning nulis naskah skenario, kudu nggatekake: • Penonton sing kepriye sing diadhepi • Penonton nduweni pepinginan pementasan sing kaya apa • Misi apa sing diwenehake kanggo penonton • Kaluwihan (daya tarik) apa ing sajroning naskah sing dipentasake • Apa bisa yen naskah kuwi ditindakake dening para aktor ing sajroning teater.
1.paraga drama nalika gunemen ijen ing panggung diarani. 2. Pasulayan ing antarane paraga lan paraga liyane ing drama diarani.

3. Pachelaton ing crita diarani. 4. Obah mosike polatane para paraga jroning main drama diarani. 5. Purwakane crita drama sadurunge miwiti dialog diarani.

6. Lelakune crito jroning drama diarani. 7. Tokoh ing crita drama diarani. Mohon bantuannya 1. Paraga ing jroning drama nalika guneman ijen ing panggung iku diarani monolog 2. Pasulayan antarane paraga lan paraga liyane ing drama iku diarani konflik 3.

Pachelaton kang ana ing crita diarani dialog 4. Obah mosike polatane paraga jroning main drama iku diarani mimik 5. Purwakane crita drama sadurunge miwiti dialog diarani prolog 6. Lelakune crito jroning drama diarani plot 7. Tokoh ing crita drama diarani paraga Pembahasan: Drama yaiku sawijining cerita kang dipentasake dening paraga (tokoh).

Drama biasane dipentasake ana ing panggung, sakiyane ing panggung drama uga digiyarake ing media massa kaya TV lan rekaman video. Nalika arep nulis teks crita drama kudu nggatekake tata cara ing ngisor iki. • Milih tema utawa topik. • Nemtokne paraga sing bakal main ing crita drama. • Nemtoke latar panggonan kang bakal dadi papan dumadine crita.

• Nemtokne alur critane. • Gawe cengkorongan crita. • Gawe isi pachelaton utawa naskah kang bakal dienggo ing drama. Yen arep meragaake drama kudune merhatekake suara nalika ngucape dialog drama, suarane kudune jelas lan banter, supaya wong kang ndeleng pagelaran iso krungu.

Polatane uga kudu diatur supaya apa isi kang ana sajroning drama iso kesampekake marang wong ndeleng pamentasan drama. Pelajari lebih lanjut >> • Materi teks drama => brainly.co.id/tugas/37245520 • Contoh percakapan bahasa Jawa => brainly.co.id/tugas/263819 • Materi pacelathon bahasa Jawa => brainly.co.id/tugas/13505563 =============================================================== Detail Jawaban Kelas: - Mapel: Bahasa Daerah - Bahasa Jawa Bab: Drama Kode soal : 13 # A y o B e l a j a r Nama : .

Kelas : . Hari/tgl : Sen … in, 09 Mei 2022 Soal latihan Sautin pitakén ring sor antuk pesaut sané patut! 1. Tegarang tulis 4 sané rumasuk soroh penganggé ardasuara! 2. Tegarang salin kruna ring sor antuk aksara Bali! a. Puseh b. Pucung c. Bangku d. Cah-cah 3. Tegarang tulis 2 conto ané dadi orahang abungkul ! 4. Tegarang tulis 2 conto kruna sané nganggé tengenan bisah ! 5. I Mémé meli biu aijas aji setiman. Kruna setiman yang tulis baan angka!

Drama COVID-19 oleh GMAHK Tj Pura




2022 www.videocon.com