Werdine nuladha laku utama yaiku

werdine nuladha laku utama yaiku

BAB 1 SERAT WEDHATAMA PUPUH SINOM Kompetensi Dasar: 3.1 Menelaah teks Serat Wedhatama pupuh Sinom 4.1 Menanggapi isi Serat Wedhatama pupuh Sinom dan menulis, serta menyajikan syair tembang Sinom dengan bahasa sendiri Indikator: 1. Membaca contoh teks Serat Wedhatama pupuh Sinom 2. Mencermati uraian yang berkaitan dengan guru lagu, guru wilangan, guru gatra, Serat Wedhatama pupuh Sinom 3.

Mempertanyakan unsur-unsur pembangun Serat Wedhatama pupuh Sinom 4. Membuat pertanyaan yang berhubungan dengan isi teks Serat Wedhatama pupuh Sinom 5.

Menemukan nilai-nilai yang terkandung di dalam Serat Wedhatama pupuh Sinom 6. Menulis syair tembang Sinom dengan bahasa sendiri 7. Menyunting kesalahan syair tembang Sinom tulisan teman 8.

Menganalisis unsur-unsur pembangun 9. Menyajikan secara lisan atau tulisan tembang Sinom yang ditulis 10.

Memberi tanggapan isi dengan bahasa sendiri Serat Wedhatama pupuh Sinom MATERI AJAR Wacanen pethilan ing ngisor iki! Samangsane pasamuwan memangun marta martani sinambi ing saben mongsa kala-kalaning asepi lelana teki-teki gayuh geyonganing kayun kayungyun eninging tyas sanityasa pinrihatin pungguh-panggah cegah dhahar lawan nendra BAHASA JAWA 1 1 Saben mendra saking wisma Lelana laladan sepi Ngingsep sepuhing sopana Mrih pana pranaweng kapti Tistising tyas marsudi Mardawaning budya tulus Mesu reh kasudarman Neng tepining jalanidri Sruning brata kataman wahyu dyatmika (Wedhatama, Mangkunegara IV) “Ing pasrawungan bebrayan agung, kudu bisa mangun sikep tepa slira.

Rikala wektu kang longgar, lan nalika lelana ngambara tapa brata, nggayuh kanugrahan, dumunung ing papan sepi, kudu didhasari ati kang bening, ora duwe kekarepan ala, lan tansah njaga ati kanggo prihatin kanthi nyuda mangan lan turu. Saben metu saka ngomah, tumuju ing papan sepi adoh saka hawa nepsu, mersudi ngelmu luhur, supaya cetha kang dadi gegayuhaning urip. Ati kudu duwe tekad tansah ngupadi kanthi tekun, marsudi akal pikiran lan ngendhaleni rasa tresna asih, mapan ing tepining samodra ngajab entuk kanugrahan saka Gusti.” Kanggo ngadepi jaman kang wis owah jluntrunge iki, wong Jawa kudu duwe lan nindakake watak kang utama, berbudi bawa leksana, netepi pangandika, sarta dikantheni rasa ikhlas, lila legawa, nindakake jumbuhing patrap lan pangucap.

Sejatine, umpama manungsa iku panguripane tansah netepi lan nggunakake unggah- ungguh basa utawa tata pranataning basa miturut lungguhing tata krama ing pangucape, tartamtu bisa gawe urip guyup rukun, ora ana congkrah, lan pasulayan. Sikep manungsa kang kalebu nggambarake paugeraning urip becik, yaiku kang bisa nuwuhake rasa lan pangrasa sejatining urip, lan bisa nuduhake jati dhiri marang wong liya jumbuh karo kalungguhane. Manungsa tansah mersudi lan tanggung jawab, urmat marang wong liya, sarta andhap asor.

Sikep adigang, adigung, adiguna aja nganti tansah digatekake lan diugemi. Aja nganti rumangsa luwih kuwat, luwih kuwasa, luwih pinter, kepara kudu sing bisa rumangsa, lan aja rumangsa bisa. Menawa dirasakake, dadi wong aja nganti sakepenake dhewe, dupeh bisa ngomong banjur ora mawas wektu lan panggonan, ora ngatekake karo sapa rembugan, kudu eling yen ajining dhiri gumantung kedaling lathi. Malah kepara, sejatine unen-unen aja dumeh iku bisa BAHASA JAWA 1 2 digandhengake karo bab apa wae.

Aja dumeh sugih banjur sumugih, aja dumeh pinter banjur keminter, dumeh kuwasa banjur kumalungkung. Nulad saka pangerten sempalan tembang ing Serat Wedhatama yasan KGPAA Mangkunegara IV kasebut, nyata lamun manungsa urip ing ngalam donyo iki kudu bisa njaga guyub rukun lan katentreman ing bebrayan agung, tansah gawe seneng marang wong liya.

Mula tansah dadi pengeling-eling lan rasa syukur yen ing papan dununge awake dhewe tansah urip rukun, ayem, tentrem karo tangga teparo. Andharan minangka tuladha werdine nuladha laku utama yaiku sakehing kasusastran Jawa kang rinakit dening para pujangga-pujangga agung ing tlatah Nuswantara, mligine ing tanah Jawa. Kasusastran kasebut awujud tembang macapat Sinom.

Mula ing wulangan iki putra siswa bakal nyinau babagan tembang sinom. Kang bakal disinau yaiku babagan pathokan tembang, watak tembang, makna tembang, lan pungkasane iso ngonceki wos surasane tembang lan gawe tembang sinom kanthi tema tinamtu.

Saliyane iku, putra siswa uga dijaluk isa mangun rasa syukur marang Gusti lan ora gawe kapitunaning bebrayan agung. A. TEMBANG SINOM 1. Pangertene Tembang Sinom Sinom iku ateges anom, taruna, srinata, roning kamal, pangrawit, weni, logondhang, lan sapiturute.

Sinom duwe karep pucuke godhong kang isih kecut. Anggitane Kanjeng Sunan Giri Kadaton. Iki cocok kanggo pambuka crita nanging uga kudu nulad papan panggonan. 2. Pathokan Tembang Sinom SINOM Guru Guru lagu Guru gatra wilangan 8a 8i 8a 8i 7i 9 8u 7a 8i 12 a BAHASA JAWA 1 3 3. Watak tembang Sinom Watake tembang Sinom iku tresna asih, canthas, trengginas.

Cocok kanggo bab-bab kang sarwa lincah, nggambarake sipat kang cukat trengginas, lan sapiturute. 4. Makna tembang Sinom Sinom iku maksude enom. Tembang iki nggambarake wayah enom, watake golek pangalembana utawa grapyak, luwes, gampang srawung. Pancen nom-noman biyasane seneng sesambungan/kekancan, pinter ngomong utawa srawung kang golek kanca/kadang lan narik kawigatene liyan.

Nglambangake wayah isih jejaka/prawan. 5. Tuladha tembang Sinom 5 6 6 6 6 666 nu- la- dha la- ku- u- ta- ma 5 6 6 4 5 6 65 5 tu- mrap- e wong ta- nah Ja- wi 5 6 6 6 5 3 3 21 Wong A- gung ing Ngèk- si- gan- da 1 2 3 2 1 656 Pa- nêm- bah- an Se- na- pa- ti 1 2 2 2 2 1 23 ka- pa- ti a- mar- su- di 1 1 1 2 1 612 su- da- ning ha- wa lan- nêp- su 6 1 1 1 1 11 pi- nê- su ta- pa bra- ta 1 2 3 2 1 656 ta- na- pi ing si- yang ra- tri 6 1 2 3 2 2 2 2 3 21 6 12 a- mê- ma- ngun kar- ye- nak tyas- ing sa- sa- werdine nuladha laku utama yaiku BAHASA JAWA 1 4 6.

Wos kang kamot ing tembang sinom (Wedhatama) a. Serat Wedhatama aweh pangalembana marang wong kang seneng ing sikep luruh (wus werdine nuladha laku utama yaiku reh ngasamun), asipat aweh pangapura lan sabar.

Sajroning sepi, ati kang wengis bisa sirna amarga tresna asih (karana karoban ing sih). b. Serat Wedhatama uga nengenake kadewasaning akal, pikiran,rasionalitas utawa intelektual. Bab iku kawujud ing pamawase manungsa dene ngelmu iku kudu lumaku kanthi nalar (logika) (ngelmu iku mupakate lan panemu) lan iku kabeh bisa digayuh kanthi tapa prihatin (pasahe lan tapa). c. Babagan karakter lan prilaku kang becik (laku utama), Serat Wedhatama menehi tuladha Panembahan Senopati.

Piyambake temen-temen anggone meper hawa nepsu (kapati amarsudi sudaning hawa lan nepsu) kang dilakoni kanthi tapa (pinesu tapa brata). Piyambake ngupadi tansah gawe seneng atining liyan lan ing saben pasamuan tansah gawe tentrem. Nalika ngumbara ngupadi nugraha (kala kalaninga sepi lelana teki-teki), nggayuh pangarep-arep (nggayuh geyonganing kayun), kang kesengsem tentreming ati (kayungyun enining tyas), tansah nglakoni prihatin, bisa ngendhaleni mangan lan turu (puguh panggah cegah dhahar lawan nendra).

Saben mendra saka kraton, piyambake ngumbara ing papan sepi supaya entuk ngelmu kasampurnan lan cetha apa kang tinuju (lelana laladan sepi). Ancase supaya alus budine (budya tulus) lan kabisan kang murwat (mesu reh kasudarman). Ing pinggir samodra piyambake mahami kekuwatane samodra kang kaya-kaya bisa digegem. d. Serat Wedhatama ngajarake babagan telung nilai kang bisa ngangkat drajate manungsa, yaiku pangkat, bandha, lan kapinteran. Yen manungsa ora duwe salah sijine, mula ora ana gunane dadi manungsa, malah isih kajen godhong jati, tundhane dadi wong kabur kanginan/ora duwe papan dunung.

e. Serat Wedhatama ngajarake babagan telung perkara kang dadi cagaking panguripan yaiku lila yen kelangan, sabar nalika entuk pacoban, lan nrima ing pandum pasrah sumarah mring Gusti. f. Serat Wedhatama ngedohi sipat werdine nuladha laku utama yaiku murka yaiku nesu kang tanpa alesan nutupi kaluputane dhewe, milara mring liyan, pengin dianggep pinter sanajan bodho lan tansah duwe pamrih. BAHASA JAWA 1 5 g. Manungsa kang luhur bebudene iku seneng ing papan sepi, reresik jiwa, nanging tansah nglakoni kuwajibane, asipat ruruh lan gawe seneng atining liyan.

LEMBAR KEGIATAN SISWA Coba wacanen ukara-ukara ing perangan pratelan, banjur sebutna guru wilangan lan guru lagune! No Pratelan Guru wilangan lan guru lagu 1 Kapari amarsudi Tumrape wong tanah Jawi Sudaning hawa lan nepsu Panembahan Senapati Nuladha laku utama Wong agung ing Ngeksigonda Pinesu tapa brata Amemangun karyenak tyasing sasama Tanapi ing siyang ratri 2 Mangayut ayat winasis Kang wus waspada ing patrap Melok tanpa aling-aling Wusana wosing jiwangga Wenganing rasa tumlawung Kang ngalingi kalingking Angalangut tanpa sepi Keksi saliring jaman Yeku aran tapa tapaking Hyang Suksma BAHASA JAWA 1 6 UJI KOMPETENSI I.

Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor kanthi milih a,b,c,d,utawa e kang koanggep bener! 1. Pathokan sajroning tembang macapat kang ngemot pathokan cacahe larik saben sapada yaiku …. a. guru sastra b. guru basa c. guru lagu d. guru wilangan e. guru gatra 2. Dene kang ngemot pathokan tibaning swara pungkasan (dhong dhing) saben sagatra yaiku . a. guru sastra b. guru wilangan c.

guru basa d. guru gatra e. guru lagu 3. Pathokan cacahe wanda saben sagatra yaiku . a. guru sastra b. guru basa c. guru lagu d. guru wilangan e. guru gatra 4. Pathokan tembang Sinom yaiku … a. gatra : 6, wilangan : 8, 8, 8, 8, 8, 8, lagu : u, i, a, i, a, i, b. gatra : 4, wilangan : 12, 6, 8, 8, lagu : i, a, i, a c.

gatra : 7, wilangan : 8, 8, 8, 8, 7, 8, 8, lagu : i, a, e, a, a, a, u d. gatra : 5, wilangan : 12, 8, 8, 8, 8, lagu : u, i, u, i, o e. gatra : 9, wilangan : 8, 8, 8, 8, 7, 8,7,8,12 lagu :a, i, a, i, i,u, a, i, a 5. Tembang macapat kang asale saka tembung ateges anom, taruna, srinata, roning kamal, pangrawit, weni, logondhang diarani .

BAHASA JAWA 1 7 a. Dhandhanggula b. Sinom c. Gambuh d. Maskumambang e. Mijil 6. Nulada laku utama Tumrape wong tanah Jawi Wong agung ing Ngeksigonda Panembahan Senopati Kapati amarsudi Sudaning hawa lan nepsu Pinesu tapa brata Tanapi ing siyang ratri Amemangun karyenak tyasing sasama Werdine Nulada laku utama yaiku . a. Tansah prihatin b. Nyonto tumindak kang becik c.

Tansah gawe senenge wong liya d. Urip kudu bisa meper hawa lan nepsu e. Kalakone panggayuh iku seneng tapa brata 7. Tembung amarsudi iku tegese . a. Ngupadi b. Prihatin c. Seneng d. Kawruh e. Awan 8. Dene pratelan kang nuduhake prihatin iku kudu ditindakake sawayah-wayah sanajan awan lan bengi yaiku . a. Nulada laku utama b. Kapati amarsudi c. Sudaning hawa lan nepsu BAHASA JAWA 1 8 d.

Tanapi ing siyang ratri e. Amemangun karyenak tyasing sasama 9. Panulise tembung ing ngisor iki kang bener yaiku . a. Panandhang b. Celatu c. Pratanda d. Patuladan e. Patokan 10.Tembung suta tegese . a. Kewan b. Pakaryan c. Awak d. Sedulur e. Anak 11.Watake tembang sinom yaiku . a. Galak, nantang, nesu b. Tresna asih, canthas, trengginas c. Serem, kejem,nantang d. Melas, getun, prihatin e. Wani, waruh, rumaket 12.Serat Wedhatama ngajarake babagan telung nilai kang bisa ngangkat drajate manungsa, yaiku wirya harta tri winasis.

Tembung winasis ateges. a. pangkat b. banda c. kapinteran d. kekuwatan e. kasugihan 13.Serat wedhatama ngajarake babagan perkara kang dadi cagaking panguripan, kajaba . a. lila yen kelangan b. sabar nalika entuk pacoban c. nrima ing pandum d.

pasrah sumarah mring gusti e. adigang adigung adiguna BAHASA JAWA 1 9 14.Amemangun karyenak tyasing sasama. Guru wilangane pethilan tembang ing nduwur yaiku .

a. 13 b. 12 c. 11 d. 10 e. 9 15. Tembung tyasing ing pethilan tembang nduwur tegese . a. awan b. bengi c. ati d. sirah e. sikil 16. Pratelan ing ngisor iki kang ora bener babagan tembang sinom yaiku .

a. tembang sinom iku nduweni guru gatra cacahe 9 larik b. guru wilangane tembang sinom saben gatrane nduweni swara kang beda-beda c. gatra kapisan nduweni guru wilangan cacah 8 wanda d. guru lagune saben gatrane nduweni swara kang pada e.

guru wilangane tembang sinom sing cacah 8 yaiku gatra kapisan, kapindo, katelu,kapapat, kaenen, lan kawolu. 17.Guru wilangan paling akeh ana ing tembang sinom cacahe . a. 12 b. 11 c. 10 d. 9 e. 8 18. Tembang sinom paling sithik nduweni guru wilangan cacahe . a.

5 b. 6 c. 7 d. 8 e. 9 19.Ana ing tembang sinom sing diarani Wong Agung Ngeksiganda yaiku . BAHASA JAWA 1 10 werdine nuladha laku utama yaiku. Mangkunegara IV b.

werdine nuladha laku utama yaiku

Pakubuwana X c. Panembahan Senopati d. Sunan Kalijaga e. Haryo Penangsang 20. Wikan wengkoning samodra. Tegese tembung wikan ana ing gatra ing nduwur yaiku . a. segara b. dumadi c. daerah d. weruh e. mabur II. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi premati! Kang wus waspada ing patrap Mangayut ayat winasis Wusana wosing jiwangga Melok tanpa aling-aling Kang ngalingi kalingking Wenganing rasa tumlawu Keksi saliring jaman Angalangut tanpa tepi Yeku aran tapa tapaking Hyang Suksma 1.Sebutna jinising tembang ing nduwur!

Wangsulan: 2.Sebutna guru lagu, guru wilangan, lan guru gatrane! Wangsulan: 3. Jlentrehna wos surasane tembang ing dhuwur! Wangsulan: 4. Pitutur apa kang kamot sajroning tembang ing nduwur! Wangsulan: 5. Sebutna tembung garba ana ing nduwur (3)! Wangsulan: BAHASA JAWA 1 11 PERBAIKAN 1. Coba tembangna tembang sinom ana ing ngarep kelas! Wangsulan: 2. Gawea tuladha tembang sinom kanthi paugeran guru lagu, guru gatra, lan guru wilangan!

Wangsulan: 3. Golekana guru lagu lan guru wilangane tembang mau! Wangsulan: 4. Apa tegese tembang sinom sing kogawe mau? Wangsulan: 5. Pitutur opo kang bisa kapething lumantar tembang kasebut? Wangsulan: PENGAYAAN Gawenen gancaran tembang ing ngisor iki!

Ing jaman mengko pan ora, Arahe para turami, Yen antuk tuduh kang nyata, Nora pisan den lakoni, Banjur werdine nuladha laku utama yaiku kapti, Kakekne arsa winuruk, Ngandelke gurunira, Pandhitane praja sidik, Tur wus manggon pamucunge mring makrifat, Gancaran: . . BAHASA JAWA 1 12 BAB 2 CERITA WAYANG Kompetensi Dasar: 3.2 Memahami isi teks cerita Mahabharata (Bima Bungkus).

4.2 Menulis sinopsis teks cerita teks Mahabharata (Bima Bungkus) dan menyajikannya. Indikator: 1. Membaca pethikan teks cerita wayang 2.

Memahami isi teks crita Mahabharata (Bima Bungkus) 3. Mempertanyakan unsur-unsur pembangun cerita wayang yang terdapat pada pethikan teks cerita wayang 4.

Membuat pertanyaan yang berhubungan dengan cerita wayang 5. Menemukan nilai-nilai yang terkandung di dalam petikan teks cerita wayang 6. Menemukan unsur pembangun cerita wayang yang terdapat pada petikan teks cerita wayang. 7. Menceritakan kembali isi pethikan teks cerita wayang dengan bahasa sendiri. 8. Menanggapi penceritaan kembali isi petikan teks crita wayang dengan bahasa sendiri MATERI AJAR A.

CERITA WAYANG Wayang iku minangka budaya luhur tumrap bangsa Jawa, anane wiwit taun 939 nalika sri Jayabaya jumeneng Nata ing Kedhiri, kang yasa wayang Purwa saka Rontal, banjur katutugake Raden Panji ing Jenggala. Wayang iki sejatine mujudake gegambaran watak wantu, sarta solah bawane wong urip ing alam donya.

Cerita wayang iku satemene mung ana rong epos yaiku Mahabarata lan Ramayana. Sing akeh dimangerteni lan kerep diparagakake jroning pentas pakeliran yaiku epos Mahabarata mligine thek kliwere Pandhawa lan Kurawa kang isih kapernah sedulur. Wayang yaiku sawijining wujud seni pertunjukan kang werdine nuladha laku utama yaiku drama kang khas. Seni kang kamot sajroning pertunjukan iki yaiku : seni swara, seni sastra, seni musik, seni tutur, seni lukis, lan sapanunggalane.

Dene ana sawetara pihak kang duwe panganggep BAHASA JAWA 1 13 menawa pertunjukan wayang ora mung kesenian, nanging ngemot pralambang. Saora-orane wiwit abad kaping 19 nganti saiki, wayang wis dadi sasaran kajian lan dideskripsekake dening para ahli.

Wayang akeh banget jenise minangka kesenian rakyat utawa kraton, ana wayang golek kang kagawe saka kayu, ana wayang kulit kagawe saka kulit, wayang klithik kagawe saka kayu, wayang beber digambar ana ing kertas utawa kulit lan sapiturute.Sumbere crita saka Ramayana lan Mahabarata, crita-crita Menak, crita-crita Panji, syair-syair kepahlawanan utawa kreasi anyar kang nyritakake prastawa-prastawa anyar.

Saliyane kuwi werna-wernaning wayang iku uga ana kang sinebut wayang wong, kang dipragakake dening uwong, lan wis ana wiwit abad kaping 18. Wayang iki entuk sambutan kang apik saka masyarakat, mula ing jaman sateruse ketok akeh perkumpulan wayang wong.

Ing pungkasaning werdine nuladha laku utama yaiku saiki wis akeh museum wayang antarane ing Jakarta lan Ngayogyakarta. Sawetara panaliten nyimpulake, wayang minangka sarana nggambarake alam pikirane piyayi Jawa kang dualistik.

Ana rong prekara, pihak utawa klompok kang ora cocok, beda, antarane apik lan ala, babagan lair lan batin, alus lan kasar, Pandawa lan Kurawa. Kalorone nyawiji ana sajrone manungsa kanggo nggoleki keseimbangan. Wayang uga dadi sarana ngendhaleni sosial, umpamane kanthi kritik sosial kang diwujudake lumantar banyolan. Crita wayang iku duwe struktur formal. Struktur kuwi kedadeyan saka unsur-unsur kang padha gayut antarane siji lan sijine.

Unsur-unsure yaiku tokoh, watak,alur, tema, latar, lakon, pesen kang kamot, pitutur (pesan moral) kang kakandhut sajroning crita wayang. 1. Jenis – jenis Wayang Jenis wayang ing antarane: a. Wayang wong, yaiku wayang kang paragane wong, dene critane padha karo wayang purwa.

b. Wayang beber yaiku wayang kang ditontonake kanthi migunakake mori sing digambari banjur dibeber, yen wis rampung banjur digulung maneh. Wayang iki nyritakake lelakone Jaka Kembang Kuning karo Dewi Sekartaji. c. Wayang klithik utawa wayang krucil yaiku wayang kang dienggo ing kraton nyritakake lelakone Sri Gatayu tekan Panji Kudalaleyan. d. Wayang wasana, yaiku wayang sing digawe saka kayu gepeng. Wayang iki nyritakake lakon Damarwulan lan Minak Jingga.

BAHASA JAWA 1 14 e. Wayang madya, yaiku wayang sing njupuk lelakone Parikesit tan turunane kajupuk saka crita babad Tanah Jawa. f. Wayang gedhog, yaiku wayang sing digawe saka kayu nyritakake lelakone Panji Asmarabangun karo garwane Dewi Sekartaji utawa Candrakirana.

g. Wayang golek utawa Thengul, yaiku wayang kang wujude golekan. Nyritakake lakon Amir Hambyah lan Umarmaya, babone njupuk saka layang Menak. h. Wayang sadat, yaiku wayang kang nyritakake lakon agama Islam. i. Wayang suluh, yaiku wayang anggitane Jawatan Penerangan RI kanggo menehi sesuluh (penerangan) marang rakyat. j. Wayang potehi, yaiku wayang kang nyritakake lelakon Cina. 2. Ubarampe/peralatan Pagelaran Wayang a. Pluntur yaiku tali/tampar dianggo nggantung rericikaning gamelan. b. Janget yaiku tali lulang kanggo nyencang kelir.

c. Kelir yaiku lawon/ mori putih kanggo nampani wayanganing (bayangan) wayang lulang/ kulit. d. Blencong yaiku diyan/ lampu nganggo tedheng dianggo madhangi wayang. e. Klanthe yaiku tali gong.

f. Jala-jala yaiku tali lulang dianggo mbedheng kelir. g. Wayang h. Debog i. Cempala j. Kothak k. Keprak 3. Pralambang ing Pagelaran Wayang Ubarampe kang digunakake ing pagelaran wayang nduweni perlambang dhewe- dhewe. Dene perlambang mau, yaiku wayang mralambangake manungsa. Kelir nglambangake langit.

Debog nglambangake bumi. Blencong nglambangake srengenge, bulan, lintang. Gamelan nglambangake kebutuhane manungsa (sandhang, pangan, papan). Kothak nglambangake sangkan paran. Gunungan nglambangake urip. Cempala nglambangake jantung. Kepyak nglambangake lakuning getih. BAHASA JAWA 1 15 4.Urut-urutaning Pagelaran Wayang Kulit Sawengi Natas 1.

Jejer 2. Kedhaton 3. Paseban Jaba 4. Bodholan 5. Jejer Sabrang 6. Perang gagal 7. Gara-gara 8. Perang Kembang 9. Perang Brubuh 10. Tancep Kayon B. Unsur Crita Wayang Unsur-unsur pembangun crita wayang iku padha karo unsur-unsur crita liyane, yaiku tema, latar/setting, penokohan, alur, pesen, punjering crita/sudut pandang, lan konflik, wos surasane crita, lan gawe ringkesan.

Tuladha crita wayang BIMA BUNGKUS Jejer Ngastina. Duhkitaning Prabu Pandu lan Dewi Kunti jalaran lahire ponang jabang bayi kang awujud bungkus. Tan ana sanjata kang tumawa kanggo mbedah bungkus. Kurawa uga melu cawe-cawe arsa mecah bungkus, sanadyan amung lelamisan, bakune arsa nyirnaake si bungkus. Wisiking dewa sang bungkus den bucal ing alas Krendawahana. Ing pertapan Wukir Retawu Bagawan Abiyasa kasowanan Raden Permadi kang kaderekaken repat punakawan.

“Kanjeng Eyang, kadi pundi nasibipun Kakang Bungkus, sampun sawetawis warsa mboten wonten suraos ingkang sae, bab menika Eyaang, andadosaken duhkitaning Kanjeng Ibu Kunti…” Tartamtu Sang Winasis kang pancen luber ing pambudi sampun pirsa apa kang dadi lakon. “Putuku nggeeer, Permadi, mangertiya jer kakangmu nembe nglakoni karmane, ing tembe kakangmu Si Bungkus bakal dadi satriya utama, lan bakal oleh apa kang sinebut wahyu jati…” BAHASA JAWA 1 16 Ing Suralaya, Batara Guru nimbali Gajahsena, putra sang batara kang awujud gajah, kinen mecah si bungkus saengga dadi sejatining manungsa.

Sang Guru ugi angutus Dewi Umayi kinen nggladhi kawruh babagan kautaman marang si bungkus. Purna anggennya peparing ajaran marang si bungkus, Dewi Umayi aparing busana arupa cawat bang bintulu abrit, ireng, kuning, putih, pupuk, sumping, gelang, porong, lan kuku Pancanaka. Salajengipun, Gajahsena mbuka bungkus. Pecahing bungkus dados sapatemon kekalihipun, kagyat dados lan perangipun. Binanting sang Gajahsena. Sirna jasad sang gajah.

Roh lan daya kekiyatanipun manjing jroning angga sang bungkus. Praptene Betara Narada. Si Bungkus tumakon marang Sang Kabayandewa, “Heemmm, aku iki sopoh?” “Perkencong, perkencong waru doyong, ngger, sira kuwi sejatine putra kapindho ratu ing Amarta Prabu Pandudewanata.

Sira lahir awujud bungkus, lan kersaning dewa sira kudu dadi satriya utama…, lan sira tak paringi tetenger Bratasena ya ngger…” Rawuhipun Ratu saking Tasikmadu kang nyuwun senjata pitulungan marang Bratasena kinen nyirnakaken raja raseksa aran Kala Dahana, Patih Kala Bantala, Kala Maruta lan Kala Ranu. Para raseksa sirna. Sekakawan kekiatan saking raseksi wau nyawiji marang Raden Bratasena, inggih punika kekiatan Geni, Lemah, Angin lan Banyu.

DEWA RUCI Madeg kraton Astinapura. Prabu Dhestarasta kaadhep dening putra mbarebe, Duryudana, Patih Sengkuni lan Pandhita Krepo. Surasane rerembugan ana gandheng werdine nuladha laku utama yaiku karo peprentahan Astina ing tembe mburine marang para Kurawa, ngengeti para Pandawa wis wiwit dewasa. Duryudana ngesuk bapake, kapan dheweke bakal winisuda dadi Ratu Anom ing Astina. Sawetara Sengkuni mbudidaya mbujuk Prabu Dhestarasta, supaya hak tumrap keprabon lan kraton Astina tetep dadi duweke Kurawa.

Sebab yen keprabon lan kraton dibalekake marang Pandawa, kepiye nasibe para Kurawa kang cacahe ana satus bocah? Sawijining cara yaiku ngelongi kuwatane Pandawa. Amarga kekuwatane Pandawa dumunung marang Bima, mula Bima kudu disingkirake. Dene ing keputren Astina. Dewi Gendari mahargya tekane Prabu Dhestarasta. Dewi Gendari nakokake babagan rantaman wisudane Duryudana dadi Ratu Anom Astina.

Prabu Dhestarasta ngendika lagi digolekake wektu lan wayah kang trep supaya ora nuwuhake BAHASA JAWA 1 17 congkrah karo Pandawa. Dewi Gendari aweh panemu Pandawa kudu disingkirake supaya keprabon Astina tetep dadi duweke Duryudana. Prabu Dhetarasta nerangake lamun panemue Dewi Gendari wis kamot ana rancangane Sengkuni kang bakal ngelongi kekuwatane Pandawa. Werdine nuladha laku utama yaiku Duryudana lan Patih Sengkuni nganakake pasatemon karo Dursasana, Kartamarma, Citryuda, Durmagati, Citraksi, lan saperangan Kurawa liyane.

Patih Sengkuni nyaranake supaya Duryudana njaluk pambiyantune Pandhita Durna kanggo nyingkirake Bima. Carane manut marang Pandhita Durna, kang baku ora ngelok-ngelokake langsung para Kurawa.

Sengkuni uga mrentah Kartamarma supaya ngerahake Kurawa menyang Sokalima. Menawa Pandhita Durna gagal ngojok-ojoki Bima, Kurawa kudu tumindak cekat-ceket. Kroyok lan pateni Bima ing Sokalima. Duryudana lan Sengkuni banjur budhal, banjur disusul dening Kurawa liyane.

Lagya kang werdine nuladha laku utama yaiku ing pertapan Sokalima. Pandhita Durna kaadhep dening anak siji- sijine, Aswatama. Ora let suwe Duryudana lan Sengkuni teka. Sawise ngabarake keslametan, Duryudana ngandhakake niyate njaluk pambiyantune Begawan Durna supaya nyingkirake Bima. Iki kanggo waluyaning keprabon Astina marang para Kurawa. Wiwitane Begawan Durna kabotan. Nanging Sengkuni lan Duryudana ngesuk kanthi cara ngundhamana dedununge Resi Durna ing Werdine nuladha laku utama yaiku kang ora ucul saka lelabuhan lan lomane Prabu Dhestarasta.

Kasurung saka utang budi, Resi Durna tundhone saguh mujudi panjaluke Duryudana. Sawise Sengkuni lan Duryudana lunga, Resi Durna banjur nyeluk Bima. Kanthi alesan kanggo ngluhurake Pandawa, Bima dikongkon golek banyu panguripan Tirtapawitra menyang gunung Candradimuka. Bima sanggup banjur enggal-enggal budhal. Nalika semana kang ana ing pinggire gunung Candradimuka.

Ing perenge gunung Candradimuka nalika Bima lagi ngembrukake wit-wit gedhe lan njegol watu-watu gedhe nggoleki Tirtapawitra, njedhul buta loro cacahe, Rukmuka lan Rukmakala.

werdine nuladha laku utama yaiku

Kalorone buta mau nglarang ngrusak tatanan panguripan ing gunung Candradimuka lan Tirtapawitra ora ana ing gunung kuwi. Dumadi gesehe panemu, banjur dadi bandayuda. Amarga saka ampuhe kuku Pancanaka, Bima kasil mateni Rukmuka lan Rukmakala, sawise mati jasade badhar dadi Bathara Indra lan Bathara Bayu. Bathara Indra nerangake, lamun Tirtapawitra ora ana ing gunung Candradimuka. Bima didhawuhi bali ngadhep marang Resi Durna njaluk katrangan kang cetha dununge BAHASA JAWA 1 werdine nuladha laku utama yaiku Tirtapawitra.

Bima manut. Dheweke bali menyang Sokalima nemoni Resi Durna. Dene Bathara Indra lan Bathara Bayu bali menyang kahyangan. Gumelar ing ereng-erenge gunung Cadradimuka. Arjuna lan Yamawidura ketemu karo rombongan Kurawa. Dumadi bedaning panemu kang ndadekake pasulayan. Arjuna lan Yamawidura dikroyok dening Kurawa.

Bejane nalika Arjuna lan Yamawidura kadhesek, Bima teka langsung mbiyantu dheweke ngoyak Kurawa. Bima ngomong marang Arjuna lan Yamawidura yen Tirtapawitra ora ana ing gunung Candradimuka. Dheweke saiki arep bali menyang Sokalima arep njaluk kapesthen Resi Durna, ana ngendi mapane Tirtapawitra. Katelune banjur pisah lakune. Bima menyang Sokalima, dene Arjuna lan Yamawidura bali menyang kaputren Astina arep nemoni Dewi Kunti lan kluwarga Pandawa liyane.

Bali ing Pertapan Sokalima. Resi Durna nampa tekane Bima. Kanthi ringkes Bima ngandhakake lamun Tirtapawitra ora ana ing gunung Candradimuka. Dheweke uga ketemu karo buta loro panjalmane Bathara Indra lan Bathara Bayu. Dewe kalorone ngendika ing gunung Candradimuka ora ana sing jenenge Tirtapawitra. Resi Durna ngandhakake, dheweke ndhawuhi Bima menyang gunung Candradimuka mung kanggo nguji kesabarane Bima. Amarga Bima pancen santosa lan kuwat kekarepane, mula saiki dheweke nuduhake panggonan mapane Tirtapawitra, yaiku ing dhasare samodra.

Bima langsung pamit arep tumuju menyang segara kidul. Gelare kaputren Astina.

werdine nuladha laku utama yaiku

Dewi Kunti lan Puntadewa nampa tekane Arjuna lan Yamawidura. Yamawidura ngandhakake kabar ketemu karo Bima ing gunung Candradimuka. Bima durung kasil nemokake Tirtapawitra, mulane dheweke bali menyang Sokalima nemoni Resi Durna.

Ora let suwe Bima teka. Bima nyuwun donga pangestune ibu kan sedulure arep nggoleki Tirtapawitra ing dhasare samudra cundhuk karo dhawuhe Resi Durna. Dewi Kunti, Puntadewe, Yamawidura, lan Arjuna mbudidaya ngalang-ngalangi Bima supaya murungake niyate golek banyu suci Tirtapawitra.

Dewi Kunti ngandhakake yen barang kuwi ora ana. Kabeh mau mung rekadayane Resi Durna kang arep nyilakani Bima. Nanging Bima tetep mantep marang kapercayane, lamun minangka guru, Resi Durna ora bakal nyilakani muride dhewe. Dhawuhe guru kudu ditindakake dening murid. Tundhone Bima budhal nggoleki Tirtapawitra ing dhasaring samodra. Dewi Kunti dhawuh marang Yamawidura lan Arjuna ngawat-awati lakune Bima. Ing dhasare samodra ana ula ngadhang lakune Bima.

Pasulayan rame dumadi. Kalorone mbudidaya nyilakani siji lan sijine.

werdine nuladha laku utama yaiku

Tundhoning pasulayan, Bima mateni ula kuwi, BAHASA JAWA 1 19 nanging dheweke uga semaput kena gitikane buntut ula mau. Bima klelep tekan dhasare samodra. Katon Dewa Ruci lagi pasatemon karo Bima. Dewa Ruci takon apa kekarepane Bima njegur nganti ing dhasaring samodra.

Bima njlentrehake, yen dheweke nindakake dhawuhe gurune, Resi Durna supaya nggoleki banyu panguripan Tirtapawitra. Dewa Ruci nerangake, dene Tirtapawitra ora mapan ana ing gunung Cadradimuka, apa dene ing dhasare samodra.

Tirtapawitra sejatine mapan ana ing dhiri pribadine Bima dhewe, kang wujude inti niyat kanggo tumindak jujur lan berbudi luhur, sarta ngenggonake rasa kurmat marang sapadhane. Nindakake kabecikan tanpa pamrih, tresna marang sapadhane kaya dene tresna marang awake dhewe.

Saka Dewa Ruci, Bima antuk ajaran / wejangan babagan ilmu kasampurnan, ing antarane njlentrehake babagan asaling dumadi, sangkan paraning dumadi, lan tataraning dumadi.Bima banjur didhawuhi bali menyang Astina nglumpuk karo ibune lan sedulure, amarga isih akeh kewajiban kang kudu ditindakake. Ana kedadeyan ing gisiking samodra. Arjuna lan Yamawidura geseh panemu maneh karo Kurawa kang dipandhegani dening Sengkuni kang lagi gawe pager betis ing pinggire samodra. Pasulayan ora isa diendhani maneh.

Kurawa ngroyok Arjuna lan Yamawidura. Bejane nalika kalorone kepepet, Bima jumedhul saka njeroning samodra. Ngreteni Arjuna lan Yamawidura dikroyok Kurawa, Bima banjur cekat-ceket mbiyantu. Kurawa ora bisa nandhingi kridhane Bima, banjur kabeh padha mlayu salang tunjang.

Banjur Bima, Arjuna, lan Yamawidura bali menyang Astina. Nalika semana madeg kaputren Astina. Dewi Kunti kaadhep dening para putrane, Puntadewa, Bima, Arjuna, Nakula, lan Sadewa, sarta Yamawidura. Bima nyritakake pasatemone karo Dewa Ruci ing dhasare samodra, lan entuk wejangan babagan sarining panguripan.

Dewi Kunti syukur banget, dene Bima kasil slamet lan lulus saka pacoban kang abot. Dewi Kunti banjur ngajak putra-putrane supaya ngaturake donga marang Gusti Kang Maha Tunggal, supaya kluwarga Pandawa tansah antuk kawilujengan, rahmat lan hidayah- He. BAHASA JAWA 1 20 LEMBAR KEGIATAN SISWA Andharan werdine nuladha laku utama yaiku. Andharna wos surasa crita ing nduwur! 2. Golekana unsur-unsur instrinsike kayata: Unsur-unsur cerita wayang Tema Latar/setting Penokohan Alur Pesen/amanat 3.

Gaweya pitakon kang jumbuh karo crita wayang ing ndhuwur! C. Nilai kang kamot sajroning cerita wayang a. Tanggap ing sasmita/empati Tegese saben titah kang urip ing jagad iki kudu duwe sikep empati marang pepadhane,marang pepadhane manungsa, tanduran, lan sato kewan.

Amarga sikep empati bakal ndadekake manungsa dadi tanggap ing sasmita marang panguripane lan wong liya lan supaya mangun urip kang tentrem lan ayem.

Bab iki kawujud akeh gugon tuhon kang ndadekake sawijining papan utawa tetuwuhan iku dadi sakral. Upamane ora entuk mbebuwang regedan ing sangisore wit ringin, mengko bisa marai meriang. Jan- jane piyayi kuna biyen aweh piweling supaya ora ngregeti tetanduran supaya ora nuwuhake rereget lan penyakit. b. Jujur Bakal elok uriping manungsa lamun bisa nuwuhake rasa jujur mring dhiri pribadi. Kala mangsane jujur iku gampang diucapke nanging angel dilakoni “gedhang wohing pakel, ngomong gampang nglakoni angel”.

Ana wae sikep ora jujur iku dumunung ing BAHASA JAWA 1 21 ati sanubarine manungsa, sanajan akeh becike nanging uga mesthi ana alane. Iki nuduhake dene manungsa iku titah kang ora sampurna. Iki kawujud ing paraga Yudhistira kang kondhang getih putih amarga saking duwe sipat jujur kang luwih saka titah liyane.

c. Mad sinamadan/ saling menghargai Panguripan iki bakal krasa tentrem yen titanem rasa mad sinamadan, kang enom ngajeni piyayi sepuh lan kosok balene. Sikep iki kang ndadekake panguripan ing masarakat bisa rukun, ora nengenake rumangsa bisa nanging bisa rumangsa, mula lumakuning bebrayan bisa kekanthenan lan gotong royong.

Tuladhane nalika Pandhita Durna maju ing Bharatayuda, ora ana Pandhawa kang wani ngadepi, amarga ngurmati yen piyambake iku gurune Pandhawa. d. Tanggung jawab Ing babagan iki ateges yen manungsa iku urip ing ngalam donya duwe tanggung jawab kang gedhe. Nalika nglakoni tanggung jawab kasebut aja nganti nyenggol marang titah liyane. Kanthi sikep bisa njaga tanggung jawab iki, manungsaora bakal wedi nalika sesrawungan. Wong kang duwe tanggung jawab orabakal tumindak kang sakarepe dhewe, anggone tumindak tansah dirasa kanthi temenan.

Saliyane iku wong kang tanggung jawab bakal bisa ngrampungake werdine nuladha laku utama yaiku kanthi tenan. Bab iki kawujud saka lelakone Bima nalika ngupadi Kayu Gung Susuhing Angin kang tundhone ora cetha papan dununge. Nanging amarga rasa tanggung jawab apa kang dumadi bakal dilakoni. e. Keadilan Ngrembug babagan keadilan, ing wayang akeh banget kang diandharake. Adil iku kaya dene jantraning geni ing Hastha Brata.

Sikep kasebut bakal mbrastha apa wae kang dadi pepalange lan mbela kang bener sanajan kang diadhepi iku ana sesambungan sedulur utawa waris utawa wong kang duwe pangkat. f. Ngabdi mring negara/Loyal pada Negara Awake dhewe kudu duwe sikep kang loyal marang negara amarga kanthi mangkono bisa mangun lan ningkatake drajat panguripan, ngleluri, nglastarekake alam sakiwa tengene.

Amarga sapa kang tumindak migunani marang liyan iku bakal gawe kabecikan tumrap dhiri pribadi lan lingkungane. Ing crita wayang ana sawijining crita kang nuduhake sikep loyal marang negarane, yaiku critane Raden Kumbakarna kang gugur mbelani negara lan ora mbelani sedulure. BAHASA JAWA 1 22 UJI KOMPETENSI 1. Pilihen salah siji wangsulan a,b,c,d, utawa e kang koanggep paling bener !

1. Wayang iku sejatine mujudake gegambaran . a. Watak wantu sawijining kewan b. Watak wantu, sarta solah bawane wong urip ing alam donya c. Kedadeyan sing wis kedadean ing wektu kepungkur d. Pengalamane sawijiing wong e.

Dumadine panggonan 2. Wayang kang dienggo ing kraton lan nyritakake lelakone Sri Gatayu tekan Panji Kudalaleyan diarani . a. Wayang wong b. Wayang beber c. Wayang krucil d. Wayang kulit e. Wayang suket 3. Wayang gedhog yaiku wayang sing digawe saka kayu nyritakake lelakone . a. Rama lan Shinta b. Sri Gatayu lan Panji Kudalaleyan c. Jaka Kembang Kuning karo Dewi Sekartaji d.

Damar wulan lan Minakjingga e. Panji Asmarabangun karo Dewi Sekartaji utawa Candrakirana 4. Wayang anggitane Jawatan Penerangan RI kanggo menehi sesuluh (penerangan) marang rakyat diarani . a. Wayang potehi b. Wayang suluh c. Wayang thengul d. Wayang sadat e. Wayang wong 5. Lawon/ mori putih kanggo nampani wayanganing (bayangan) wayang lulang/ kulit diarani . a. Blencong b. Pluntur c. Debog BAHASA JAWA 1 23 d. Janget e. Jala-jala 6. Diyan/ lampu nganggo tedheng dianggo madhangi wayang diarani .

a. Kelir b. Cempala c. Blencong d. Keprak e. Pluntur 7. Ubarampe kang digunakake ing pagelaran wayang nduweni perlambang dhewe-dhewe. Dene perlambang kang nglambangake bumi yaiku . a. Wayang b. Kothak c. Kelir d. Blencong e. Gunungan 8. Gamelan nglambangake. a. Manungsa b. Urip c. Lakuning getih d. Papan,sandhang,pangan e. Srengenge 9. Urut-urutaning pagelaran wayang kulit sawengi natas diwiwiti saka . a. Jejer b. Kedhaton c. Bodholan d. Paseban e. Sabrang 10. Sing diarani perang Kembang yaiku perange .

a. Pandhawa lan Kurawa b. Satriyo lan Buta c. Rama lan Dasamuka d. Arjuna lan Karna e. Gatutkaca lan Duryudana BAHASA JAWA 1 24 11. Ing pewayangan paraga (tokoh) kang cacahe sedulur lima yaiku . a. Limbuk Cangkrik b. Punakawan c. Pandhawa d. Kurawa e. Togog 12. Bima iku putrane Prabu Pandu Dewanata kalawan . a. Dewi Kunthi b. Dewi Madrim c. Dewi Shinta d. Dewi Maerah e. Dewi Sukesi 13. Manut cerita Bima laire ora kaya bayi salumrahe jalaran awujud . a. Bungkus b. Ari-ari c. Kawah d.

Raseksa e. Banyu 14. Bima duwe sadulur cacah papat sing kaprenah mbarep asmane . a. Nakula b. Sadewa c. Rahwana d. Janaka e. Puntadewa 15. Amarga Bima iku anak nomer loro mula oleh sebutan putra . a. Pambarep b. Pembayun c. Panenggak d. Pandhadha e. Wuragil 16. Widadari sing kajibah nggulawentah si jabang Bungkus yaiku . a. Dewi Irim-irim b. Dewi Tunjung Biru BAHASA JAWA 1 25 c. Dewi Gagar Mayang d. Dewi Saraswati e. Dewi Umayi 17. Nalika isih wujud Bungkus, Bima dibuwang ana ing satengahing alas .

a. Wanamarta b. Krendhawahana c. Kurusetra Gandamayit d. Mentaok e. Eri bebondhotan 18. Nalika ngrungokake crita wayang kulit ing radhio, saben arep ganti adegan mesthi kawiwitan suluk lan janturan kang nyritakake papan panggonan.

Mula saka iku pamireng isa ngreteni babagan . a. Paraga b. Watak paraga c. Latar d. Alur e. Pesen/amanat 19. Ing crita Dewa Ruci, Bima mituhu kabeh dhawuhe Durna minangka gurune sanajan anggone dhawuh iku ngetohake nyawa, nanging Bima ora nggresula. Saka crita kasebut pamireng ngreti yen karep saka crita iku supaya murid bekti karo gurune. Perangan iku mapan ana ing crita kang diarani .

a. Paraga b. Watak paraga c. Latar d. Alur werdine nuladha laku utama yaiku. Pesen 20.Kang sinebut satriya iku nduweni watak kaya ing ngisor iki, yaiku .

a. Jirih werdine nuladha laku utama yaiku musuh b. Ing mburi anjegali c. Sepi ing pamrih rame ing gawe d. Adigang adigung adiguna e. Rumangsa bisa BAHASA JAWA 1 26 Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki! 1. Apa kang diarani cerita wayang iku? Wangsulan: 2. Sebutna jenise wayang 5 wae! Wangsulan: 3.

Sapa wae kang diarani Pandhawa iku? Wangsulan: 4. Apa kang diarani perang brubuh iku? Wangsulan: 5. Sebutna peralatan kanggo pagelaran wayang! Wangsulan: PERBAIKAN Coba critakna maneh crita wayang ing ngisor iki nganggo basamu dhewe! Pandu Jumeneng Nata ing Hastinapura Negara Hastinapura kagungan putra calon gumanti Nata, yaiku kang pambareb Dhestrarastra, panengahe Pandu, lan warujune Widura.

Dhestrarastra, Pandu Dewanata, lan Widura digulawentah lan digladhi dening Resi Bisma. Katelune iku kang bakal mbacutake keprabone dharah Kuru.Drestharastra duwe kaluwihan prigel olah jaya werdine nuladha laku utama yaiku. Pandu BAHASA JAWA 1 27 prigel babagan olah kridhaning jemparing, dene Wisura prigel babagan olah weliding pedhang lan sanjata.

Nanging kang jumeneng nata ing Hastina iku Pandu, jalaran Dhestarastra cacat netra, dene Widura duwe cacat sukune dawa sesisih.Saka sarasehan agung netepake kang dijenengake nata Pandu.

Dhestarastra lila yen sing kawisudha dadi ratu iku Pandu, amarga dheweke nglenggana duwe kekurangan kang ginaris dening Gusti Kang Murbeng Jagad. Miturut pemanggihe, nagara kang dipangarsani titah kang cacat bakal nuwuhake swasana kang ora becik. Dhestarastra krama karo Dewi Gendari (sedulure Sengkuni) putri ratu Basubala (Suwala) ing nagara Gandara duwe putra cacah satus kang diwastani Kurawa.

Pandu krama karo putri loro, yaiku Dewi Kunti (Dewi Patra) putrine Prabu Kuntiboja peputra telu Yudhistira, Bima, lan Arjuna.

werdine nuladha laku utama yaiku

Nanging sadurunge karo Prabu Pandu, Dewi Kunti wis kagungan putra kang arane Karna. Dene garwa Pandu sijine asesilih Dewi Madrim, putri Ratu Mandrapati ing Nagara Mandrawisaya (Mandaraka), peputra loro kembar Nakula lan Sadewa.

Widura krama karo Dewi Parasari, putra Maharaja Dewaka sarta kagungan putra kekasih Wiyansampana (Sunjaya). 1. Paraga utama ing crita kasebut yaiku . a. Prabu Pandu b. Prabu Matswapati c. Prabu Dhestarasta d. Prabu Salya e. Widura 2. Latar crita iku yaiku . a. Mandaraka b. Gandara c.

Suwala d. Dewaka e. Hastinapura 3. Putrane Prabu Pandu karo Dewi Kunti yaiku . a. Kurawa b.

werdine nuladha laku utama yaiku

Pandawa c. Sunjaya lan Wiyansampana d. Yudhistira, Bima, lan Arjuna BAHASA JAWA 1 28 e. Nakula lan Sadewa 4. Undherane crita kang jumeneng nata Hastinapura yaiku . a. Prabu Pandu b. Prabu Matswapati c.

Prabu Dhestarasta d. Prabu Salya e. Widura 5. Saka crita iku, miturut tata aturan ing sajroning karaton kang gumanti nata kudune putra jaler mbarep sang nata. Nanging Dhestarastra werdine nuladha laku utama yaiku gelem gumanti nata amarga ngrumangsani marang kekurangane. Lelakon iku ngemot pitutur kang becik yaiku . a. aja rebutan panguwasa b. nglengana marang kekurangane c.

negara kang adiluhung d. ngalah dhuwur wekasane e. nandur bakal ngundhuh PENGAYAAN Wacanen crita wayang ing ngisor iki! PANDAWA LAN KURAWA MEGURU DURNA Sawise Pandawa lan Kurawa meguru marang Begawam Krepa, sabanjure meguru marang Begawan Durna, ipenipun Krepa. Caritane mangkene.Begawan Durna iku putrane Resi Baratwaja.Sawijining wektu Durna karo putrane kang namane Aswatama tumuju menyang nagara Pancala bakal nemoni kadang sumitrane Sucitra, kang saiki werdine nuladha laku utama yaiku nata ing Pancala.Durna ora ditampa malah kapulasara (dianiaya) dening Patih Gandamana nganti rusak sarirane.

Kanthi nggawa lara atine, Durna mbacutake laku bakal nemoni ipene Krepa Gajahoya. Ing samadyaning laku kepanggih karo Pandawa lan Kurawa kang lagi dolanan yen jaman saiki bal-balan. Ndilalah bal sing dingo dolanan kecegur sumur, lan ora ana kang wani njupuk. Kanthi pitulange Durna, bal isa dijupuk kanthi jemparing saka alang-alang. Para BAHASA JAWA 1 29 Pandawa lan Kurawa padha kaget lan ngalembana kasektene Durna. Bab iku diaturake marang Bisma.

Miring atur iku Bisma seneng banget jalaran pancen lagi golek guru kang linangkung, mula Durna ditimbali sarta kadhawuhan anggladhi Pandawa lan Kurawa supaya mundhak kaprigelan jurit lan wawasane. Durna saguh paring piwucal, nanging kanthi bebena suk yen wisp inter ora kena nulak kabeh pamundhute Sang Durna. Pandawa lan Kurawa ora wangsulan, mung Arjuna dhewe kang nyaguhi.

Bareng wis sawetara wektu, kabeh padha prigel olah kanuragan lan kawruh apa wae, semono uga bab kang sinandi. Bima lan Duryudana pinter. Bima lan Duryudana prigel ngginakaken gada, Nakula lan Sadewa prigel nggunakake pedhang.

Yudhistira prigel perang kanthi numpak kreta, Aswatama prigel ing gunabeksi (obat-obatan), Arjuna prigel jemparing.Ana ing pandadaran siswa Sokalima, Bima tandhing yuda karo Duryudana, semono uga Arjuna tandhing Karna, sanyatane kabeh padha digdayane.

Sawijining dina Durna kepengin males lara atine marang Drupada kang rikala semana gawe serik atine. Kabeh satriya diklumpukake, supaya ngrangket Drupada minangka tandha bektine marang Guru.Para Kurawa ndhisiki nyerang, nanging isa dikalahake.Genti para Pandawa kang nyerang, wusanane Drupada isa dirangket urip dening Arjuna, kang sabanjure dipasrahake marang Durna.Gandheng Drupada kalah, Nagara Pancala separo sisih lor dijaluk Durna, dene sisih kidul diprenah Drupada.

Bareng perang wis paripurna, Pandawa lan Kurawa bali menyang Hastinapura. Prabu Drestharastra seneng banget marang Yudhistira kang awatak adil lan utama, mula bakal dijumenengake nata nggantekake Pandu.

Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki! 1. Sebutna paraga-paraga ing crita wayang iku! Wangsulan: 2. Werdine nuladha laku utama yaiku watak-watake para paraga ing crita iku! Wangsulan: 3. Andharna wosing crita wayang ing ndhuwur! Wangsulan: 4. Wedharna pitutur luhur apa kang bisa kapethik saka crita wayang iku! Wangsulan: 5. Apa kang diarani sinopsis iku? Wangsulan: BAHASA JAWA 1 30 ULANGAN HARIAN 1 1. Pilihen salah siji wangsulan a,b,c,d, utawa e kang koanggep paling bener !

1. Tembang Macapat uga diarani tembang cilik yaiku tembang kang duweni paugeran ing ngisor iki, kajaba . a. Pupuh b. Guru gatra c. Guru wilangan d. Guru lagu e. Guru basa 2. Pathokan sajroning tembang macapat kang ngemot pathokan cacahe larik saben sapadha yaiku .

a. Guru sastra b. Guru basa c. Gurur lagu d. Guru wilangan e. Guru Gatra 3. Dene kang ngemot pathokan tibaningswara pungkasan (dhong dhing) saben sagatra yaiku . a. Guru sastra b. Guru basa c. Guru lagu d.

Guru wilangan e. Guru Gatra 4. Pathokan tembang megatruh yaiku. a. Gatra:6,wilangan: 8,8,8,8,8,8,lagu: u,i,a,i,a,i b. Gatra:4,wilangan:12,6,8,8, lagu: i,a,i,a c. Gatra:7,wilangan:8,8,8,8,7,8,8, lagu: i,a,e,a,a,a,u d. Gatra 5,wilangan:12,8,8,8,8,lagu: u,i,u,i,o e. Gatra 6,wilangan:10,6,10,10,6,6,lagu: i,o,e,i,i,u 5. Tembang Macapat kang duweni watak sedhih kanggo medharake rasa memelas, getun, lan prihatin yaiku .

werdine nuladha laku utama yaiku

a. Mijil b. Pocung BAHASA JAWA 1 31 c. Werdine nuladha laku utama yaiku d. Durma e. Gambuh 6. Tetembungan kang dienggo ing tembang yaiku . a. Cakepan b. Cengkok c. Laras d. Titi laras e. Pathet 7. Slendro lan pelog iku ing tembang diarani . a. Cakepan b. Cengkok c. Laras d. Titilaras e. Pathet 8. Wayang yaiku sawijining wujud tontonan kang awujud . khas kang ngemot seni swara, seni sastra, seni musik, seni tutur, lan seni lukis.

a. Tarian b. Drama c. Lagu d. Dongeng e. Gambar 9. Wayang kang digawe saka kayu diarani wayang . a. Kulit b. Golek c. Beber d. Suket e. Kertas 10. Ing pagelaran wayang iku ana gamelan kayata demung, saron, kendhang, gong, lsp. Gamelan iku minangka wujud . a. Seni swara b. Seni sastra c. Seni musik BAHASA JAWA 1 32 d. Seni tutur e. Seni lukis 11. Ing pagelaran wayang uga ana kang diarani waranggana/swarawati/sindhen langerong/wiraswara. Kalorone kalebu ing . a. Seni swara b. Seni sastra c. Seni musik d.

Seni tutur e. Seni lukis 12. Ing ngisor iki kang ora kalebu sumber cerita wayang yaiku . a. Ramayana lan Mahabharata b. Crita-crita Menak c. Crita-crita Panji d. Crita rakyat e. Crita kreasi anyar 13. Nalika ngrungokake crita wayang kulit ing radhio, saben arep ganti adegan mesthi kawiwitan suluk lan janturan kang nyritakake papan panggonan.

Mula saka iku pamireng bisa ngreteni . latar. a. Paraga b. Wataking paraga c. Alur d. Latar e. Amanat 14. Ing crita Dewa Ruci, Bima mituhu kabeh dhawuhe Durna minangka gurune sanajan anggone dhawuh iku ngetohake nyawa, nanging Bima ora nggresula.

Saka crita kasebut pamireng ngreti yen karepesaka crita iku supaya murid bekti karo gurune. Perangan iku mapan ana ing crita kang diarani . a. Paraga b. Wataking paraga c. Latar d. Alur e. Amanat BAHASA JAWA 1 33 15. Sanajan Punakawan (Semar, Gareng, Petruk, lan Bagong) iku dadi batur lan drajate mung cendhek, nanging disenengi dening para satriya kang duwe tindak laku utama.

Kabeh mau kagawa saka tindak tanduk lan pakarti kang ditindakake Punakawan sing jujur, prasaja, lan ora neka-neka. Pratelan kasebut nuduhahe unsur crita wayang sing diarani . a. Paraga b. Wataking paraga c. Latar d. Alur werdine nuladha laku utama yaiku. Gaya bahasa 16. Bima ing negara Amarta nindakake jejeging pengadilan kanthi adhedhasar .

a. Angkara murka b. Sapa salah bakal seleh c. Adigang adigung adiguna d. Mban cinde mban ciladan e. Adil, jujur, lan wicaksana 17. Ing ngisor iki jenenge Arjuna, kajaba . a. Permadi b. Palguna c. Janaka d. Indratanaya e. Arya Sena 18. Wrekudara, Jodhipati, Jayalaga, Kusumayuda, Kusumadilaga iku arane . a. Nakula b. Sadewa c. Yudhistira d. Bima e. Janaka 19. Dewi Arimbi iku garwane Bratasena kang bisa nurunake satriya kang aran . a. Antasena b.

Antareja c. Abimanyu d. Wisanggeni BAHASA JAWA 1 34 e. Gatutkaca 20. Aji-ajine Bratasena manawa diwateg mlakune kaya angin yaiku . a. Blabag Pangantol-antol b. Wungkal Bener c. Bandung Bandawasa d. Kuku Pancanaka e. Gada Rujak Polo II. Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi pratitis! 1. Sebutna jenise tembang (3) lan tuladhane!

Wangsulan: 2. Sebutna guru lagu, guru wilangane tembang Sinom! Wangsulan: 3. Sebutna watake tembang Sinom! Wangsulan: 4. Aranana piranthi kang ana ing pagelaran wayang (5)! Wangsulan: 5. Sebutna paraga-paraga ana ing cerita Mahabharata! Wangsulan: PERBAIKAN Goleka cerita wayang ana ing internet banjur jlentrehna nilai-nilai kang kaamot ana ing sajroning werdine nuladha laku utama yaiku PENGAYAAN Tuduhna andharan ing crita nduwur kang nuduhake sikep adil,tanggung jawab lan mad silamadan!

BAHASA JAWA 1 35 BAB 3 PRANATACARA Kompetensi Dasar: 3.3 Menelaah teks panatacara 4.3 Menanggapi isi Serat Wedhatama pupuh Sinom dan menulis serta menyajikan syair tembang Sinom dengan bahasa sendiri. Werdine nuladha laku utama yaiku 1. Membaca contoh tewks panatacara 2. Mencermati uraian yang berkaitan dengan struktur dan kaidah panatacara 3. Mempertanyakan kawruh kagunan basa: yogyaswara, tembung entar, rurabasa, panyandra, atau pepindhan 4. Membuat pertanyaan yang berhubungan dengan isi teks panatacara 5.

Menemukan pokok-pokok isi yang terkandung di dalam panatacara 6. Menganalisis struktur dan kaidah 7. Mendiskusikan penggunaan kawruh kagunan basa: yogyaswara, tembung entar, rurabasa, panyandra, atau pepindhan 8. Membacakan teks panatacara sesuai dengan kaidah MATERI AJAR 1. Pangertene Pranatacara Panatacara kerep uga diarani dening babrayan agung minanga panatacara pambyawara, pranata adicara, pranata titilaksana, pranata laksitaning adicara utawi Master of Ceremony (MC).

Regeng, nges lan orane sawijining adicara iku sebagean gehde dadi tanggungjawabe pranatacara. Pranatacara kuwi sawijining paraga(wong) sing duwe jejibahan nglantarake titilaksana (lakune) sawijining upacra adat temanten, kesripahan, resmi/ formal, pepanggihan (pertemuan), pajamuan (pesta), pangaosan utawa pentas (show) lan sapanunggale. Kaya dene ing acara upacara adat temanten Jawa, pranatacara kajibah nglantarke titilaksana (lakune) adicara ijab, pawiwahan lan pahargyan.

Senadyan kaya mengkono kadhangkala ijab (jab Kabul) madeg dhewe ora gandheng karo adicara pawiwahan BAHASA JAWA 1 36 lan pahargyan (resepsi) temanten. Dene yen ing upacara kasripahan (kematian) juru panitilaksana (pranatacara) nglantarake upacara mbudhalake layon saka omah menyan sarean (kuburan). 2. Perangan teks panatacara Minangka kanggo ancer-ancer yen kanggo gawe ngrengrengan teks panatacara parasiswa kudu weruh pokok-pokok teks panatacara mau. Dene pokok (batang tubuhe) teks pranata cara, yaikut: a.

Salam pambuka. Salam pambuka kanthi tembung, “Asalamualaikum Warahmatullah wabarokatuh” (tumrap wong Islam), utawa tembung “nuwun kawula nuwun”. b. Puji sykur konjuk marang Gusti ingkang Maha Kuwasa sarta ngaturake sholawat salam konjuk marang kanjeng Nabi Muhammad c. Sapa aruh. Sapa aru utawa aruh-aruh marang kabeh para tamu unddangan. Anggone sapa aruh mau diwiwiti saka wong sing paling tua nganti marang sing enom, saka sing pangkate luwih dhuwur nganti sing endhek. d. Ancasing gati. Ancasing gati yaiku apa kang dadi tujuan saka adicara kang diadani (dilaksanakan) ing wektu iku paraga pranatacara kudu weruh kanthi gamblang ngenani adicacaaapa sing diangit dening panatacara kudu klop karo panyuwune sing duwe gawe, sarta kudu klop karo swasanane serta cundhuk karo tatanan adat kang ana ing bebrayan (masyarakat) kono.

e. Panutup. Ing perangan panutup iki prantacaara nggatur marang para rawuh mungguh acara kang dirantam, sarta ngajak ngenut lakuning pahagyan kanthi kepenak f. Salam penutup.

werdine nuladha laku utama yaiku

3. Unsur-unsur Pranatacara Kanthi gladhen lan sarat laku pitung perkara. Dening Rama Sudi Yatmana (1989:1) dijlenterhake kanthi aran Saptama Pangolahing Raga, yaiku: a.

Magatra, yaiku bleger wewujudane rupa, adining sastra lan nyandang penganggo kang trep, pantes lan jangkep. Solah bawa sing luwes lan ora digawe-gawe b. Malaksana, mlaku samlaku, sapecak sajangkah ditata runtut, luwes mrabawani, ora ingah-ingih lan ora wigah wigih sarta ora ngisin-ngisini c.

Mawastha, ngadeg jejeg, ora kendo, ora dhoyong d. Maraga: ora grogi, ora wedi, ora gmeeter, anteb lan anteng obahe wawak, sirah, gulu, siku, asta lumrahe samadya ora katon ndhangak tangan kudu bisa nambahi cetha paa kagn diucapake. BAHASA JAWA 1 37 e. Malaghawa, trampil kepara trengginas, cag ceg, lancar, gancar, sembada ing karya. Ora ngleler nangin uga ora katon grusa grusu f. Matanggap, tanggap ing sakabehe swasana, sarta bisa andayani regenge swasana.

Mula pranata cara uga bsa gawe gumrengsenge swasana prasat bisa aweh tetamba tumrap wong kang nandhang susah/ sungkawa g. Mawwat: anteb, mantebm ngentasi purwa, madya lan wasaning karya.

Dadi pranata cara kudu bisa ngedhaleni acara wiwit kawitan, tengahan, lan pungkasane acara kanthi manteb lan sampurna. Aja nganti ana acara kagn kececer keliwatan uwal saka rantaman 4. Teknik Maca Pranatacara Sajroning macakake pranatacara mbutuhake kaprigelan supaya kang ngrungokake isa rumangsa seneng lan pranatacarane gampang dingreteni. Kaprigelan kasebut kaya andharan iki. 1) Nggunakake pangucap kang trep 2) Pamedhote ukara kang trep 3) Nggunakake intonasi, nada, lan tekanan kang trep 4) Ngreteni tandha wacan kanthi trep 5) Swara kang cetha 6) Ngatur alon lan cepete pamaca 7) Ngolah treping mlebu wetuning napas 8) Mahami wacan 9) Percaya marang dhiri pribadi 5.

Tuladha Teks Pranatacara PAHARGYAN PENGANTEN Assalamu’alaikum Wr. Wb Kasugengan, rahmat saha berkah dalem Gusti ingkang Maha Agung mugi tansah kajiwa kasarira dening para tamu ingkang minulya. Nuwun, para sesepuh, para pinisepuh ingkat dahat kinabekten. Para pangembating praja ingkang tuhu sinudarsana.Bapak-bapak Ibu-ibu, para rawuh kakung miwah putrid ingkang dahat kinurmatan.

BAHASA JAWA 1 38 Inggih awit saking keparengipun Bapak……. sekaliyan, kula kapitados ndherekaken lampahing adicara pahargyan prasaja ing kalenggahan punika. Dene wigatosing sedya, Bapak…….sekaliyan kersa mahargya putra penganten sarimbit, inggih punika………., putra-putrinipun Bapak Ibu……., saha nakmas…………, putra kakungipun Bapak…….sekaliyan ing pidalem ing………….

Awit saking pangestunipun para rawuh sedaya, putra kekalih sampun kaleksanan nindakaken akad nikah kanthi wilujeng, nalika wau wonten ing…….

Para rawuh ingkang minulya, keparenga kula ngaturaken reroncening adicara, ingkang sampun rinancang dening sedaya keluwarga. a. Adicara ingkang sepisan inggih menika pambuka. b. Adicara ingkang kaping kalih, inggih menika atur pambagya saking keluwarga. c. Ndhungkap adicara ingkang kaping tiga inggih menika paring sabda saking keluwarga penganten kakung.

d. Kalajengaken adicara ingkang kaping sekawan inggih menika atur pangandikan saking keluwarga pengantin putri. e. Tataran adicara ingkang kaping gangsalinggih menika sabdatama utawi ular-ular. f. Adicara ingkang pungkasan inggih menika panutup. Para rawuh ingkang dahat kinurmatan, minangka pambukaning pahargyan menika sumangga kula dherekaken sesarengan maos Basmallah.

Dene para rawuh ingkang ngrasuk agama sanes, kula sumanggakaken miturut kapitadosanipun piyambak. Sumangga kula dherekaken.

Pranatacara ingkang asring disebat Master Of Ceremony (MC), pambiwara, pranata adicara, pranata titilaksana, pambyawara, utawi pranata laksitaning adicara, inggih punika paraga ingkang tinanggenah nata cara utawi acara, ingkang bakunipun, ayahanipun inggih punika nglantaraken cak-cakanipun acara utawi adicara wonten ing pepanggihan, pasamuan upacara ingkang sampun rinantam.

Pranatacara nyepeng peranan ingkang ageng, dados punjering kawigatosan, amargi regeng, rancak, nges lan mbotenipun satunggaling adicara saperangan ageng dados tanggel jawabipun pranatacara. Werdine nuladha laku utama yaiku kemawon para paraga ingkang magepokan kaliyan lampahing adicara utawi pawiwahan mboten saged tumindak piyambak-piyambak menawi dereng wonten atur saking pranatacara. BAHASA JAWA 1 39 Sakjatosipun, pakaryan pranatacara mekaten sanes satunggaling pakaryan ingkang awrat / angel, awit saksintena mawon priyantun ingkang mboten nandhang tuna wicara utawi ingkang kedaling lesan mboten cetho, tamtu saged ninda’aken pakaryan pranatacara kasebat.

Ananging ingkang kathah sami ajrih dhumateng tuna dungkaping basa. Ananging babagan punika mboten ndadosaken pepalang, amargi basa mekaten kathah sanget pacopanipun, pramila setunggal lan sanesipun priyantun saged ngginakaken basa ingkang pundi kemawon, jer leres pikajengipun cak-cakanipun, saha gampil kasuraos dening saksintena ingkang sami midhangetaken. Amrih jejibahan saged kasil kanthi sae, pranatacara saha pamedhar sabda kedah saged ngrengkuh sarat sarana ingkang baku, inggih punika : 1.

Swara Kedaling lathi kedah kagladhi, supados saged langkung cetha medaling suwanten, pranatacara saha pamedhar sabda kedah saged mapanaken utawi ngginakaken swanten ingkang awrat, cekapan, utawi inggil trep kaliyan swanten iringaning gendhing (menawi wonten ). Pangolahing swanten kedah wajar, cetha, tegas mboten ketawis sanget menawi kaolah (dipun damel-damel). Ing babagan swanten meniko, pranatacara saha pamedhar sabda kedah wigatos dhateng swaraning aksara swara ( ucapan), langkung-langkung beda-beda mingsad- mingsudipun ing tembung lingga saha tembung andhahan.

Wirama (lagu) ugi kedah kagladhi kanthi saestu supados sekeca kamirengaken, kados pundhi rindhik rikatipun, mandhap minggahipun, sampun ngantos kasesa, ananging ugi sampun ngantos nglentrek sanget. Gladhi olah swara punika kedah pikantuk kawigatosan ingkang mirungga, amargi punika dados satunggaling sarat baku kagem pranatacara saha pamedhar sabda.

2. Busana (ageman) Ajining raga gumantung busana, mila babagan busana punika ugi kedah pun gladhi saengga jejibahan pranatacara saha pamedhar sabda saged kalaksanakaken kanthi BAHASA JAWA werdine nuladha laku utama yaiku 40 sae.Anggenipun ngadi busana werdine nuladha laku utama yaiku kajumbuhna kaliyan kaperluan wonten ing upacara punapa ingkang badhe dipun ayahi.

Jejering pranatacar saha pamedhar sabda saged katingal ngrengreng menawi karengga swanten, raga lan busana ingkang pantes.Pangudining busana saged ngetrepaken kaliyan rupi utawin wernining busana kaliyan kulit, sareng make up, saengga katingal pantes kaliyan papan panggenan, mboten nyolok tuwin samadya kemawon. Wonten ing babagan mangagem busana (ageman) punika, saestu sae sabda pangandikan kanjeng suhunan Pakowboewana IV ingkang sampun panjenenganipun kanjeng susuhunan sabdaaken dhumateng para sentana saha karabat keratin kasunanan Surakarta Hadiningrat, inggih punika : “ Nyandhang menganggo iku dadiya sarana hamemangun manungsa njaba njero, marmane pantesen panganggonira, trapna traping panganggon, chundukna marang kahananing badanira, wujud lan wernane jumbuhna kalawan dedeg piadeg miwah pakulitan.” ( Menggunakan Pakaian itu harus jadi sarana membangun pribadi seseorang lahir dan bathin, jadi harus sesuaikanlah pakianmu, serasikan dengan keadaan, sesuaikan dengan bentuk badan waran pakaian, pilihlah yang sesuai dengan postur tubuh serta warna kulit ) Pramila babagan busana punika kedah pun gladhi ingkang sasae-saenipun dening pranatacara saha pamedhar sabda, amrih sae kasilipun tumrap sadayanipun, werdine nuladha laku utama yaiku sae ugi kagem para pranatacara saha pamedhar sabda ing sak derengipun ngayahi jejibahan dados pranatacara saha pamedhar sabda, busana punika saenipun kedah dipun rembag kaliyan panitya, amrih hasil ingkang dipun kajadaken sae wontenipun.

3. Subasita (Trapsila) Trapsila (tata krami) kedah pun gladhi ingkang sae, amargi trapsila ingkang kirang, saged ngirangi kawibawanipun pranatacara saha pamedhar sabda.Solah bawa sampun ngantos kadamel-damel (katingal dening ing sanes utawi mboten) langkung sae bilih solah bawanipun prasaja kemawon, anteng, manteb ananging mboten kaken ( kaku ).

Ewah-ewahanipun pasuryan ugi kedah kaudi ingkang sadaya wau sageda nggambaraken isining penggalih, ingkang lajeng jumbuh kaliyan swasana, sapertos, bilih wonten ing BAHASA JAWA 1 41 pawiwahan saha pahargyan, pasuryan binger sumringah lan ramah awit prastawa menika ngemu suraos suka, kabagyan, saha kabingahan. Wondene wonten ing sripah, pasuryan kedah mboten katingal binger sumringah, amargi punika tamtu mboten jumbuh kaliyan swasana saha raos manah kulawarga ingkang nembe nandang duka sungkawa.

4. Basa lan Sastra Basa lan sastra ngawujudaken kabetahan ingkang baku tumrapipun priyantun ingkang nembe ngayahi tugas dados pranatacara saha pamedhar sabda. Basa ingkang kaginakaken kedah miturut tuntutaning sastra werdine nuladha laku utama yaiku leres, pamilihing tembung ingkang lajeng dipun ronce dados ukara kedah trep, luwes, sae, wusana sekeca kapireng ing asanes.Kanthi pangertosan ingkang sae babagan basa tuwin sastra, pranatacara saha pamedhar sabda saged ndapuk mocap, tembungukara saha wacana kanthi leres tuwin laras.

Laras : tegesipun pranatacara saha pamedhar sabda saged ngrantam saha mbabar titilaksana trep kaliyan kawontenan saha swasana. Leres : tegesipun pranatacara saha pamedhar sabda saged ngginakaken basa ingkang trep kaliyan parasastranipun. Ingkang menika pranatacara saha pamedhar sabda saged lumebet ing pawiyatan utawi saged maos piyambak buku-buku ingkang ngemot kawruh paramasastra kasebat. Ancer-ancer pakaryan pranatacara saha pamedhar sabda Supados saged pikantuk kasil pakaryan ingkang sae, kedah kagungan pathokan-pathokan kangge nindakaken pakaryan pranatacara saha pamedhar sabda punika.

Pathokan-pathokan wau inggih punika : BAHASA JAWA 1 42 1. Ing babagan basa, mugi kaginakaken basa ingkang trapsila, wijang prasaja ananging gampil katampi dening para tamu ( ingkang midangetaken ) sarta sekeca kapiarsa. 2. Tanggap ing kawontenan, supados pahargyan saged regeng. 3. Mangertosi rantaman-rantaman badhe tumapaking adicara kanthi permati, sarta kedah tanggap ing kawontenan.

4. Mangertos asma-asma para paraga ing saklebeting pawiwahan kanthi jangkep sak imbuhanipun. 5. Tansah sesambetan kaliyan kadang pranata pita swara, supados nyamektakaken gendhing-gendhing ingkang jumbuh kaliyan lelampahaning adicara. 6. Tansah sesambetan kaliyan poranparaning pawiwahan ( ketua panitia ) supados enggal mangertosi mbok bilih wonten ewah-ewahan adicara.

7. Trengginas mutusaken samukawis murih pawiwahan mboten katingal kisruh. Tuladha Teks Pranatacara Tasyakuran Temanten Assalamualaikum Wr. Wb Nuwun, Para Pepundhen, Para Sesepuh, Para Pinisepuh ingkang kinabekten.

werdine nuladha laku utama yaiku

Bapak- bapak, ibu-ibu, Para rawuh kakung miwah putri ingkang dhahat kinurmatan. Langkung rumiyin, mangga kula dhereaken muji syukur dhumateng ngarsanipun Gusti Allah SWT, ingkang sampun kaparenga kanugrahan ingkang arupi kasarasan.

werdine nuladha laku utama yaiku

Sahengga, ngantos wekdal menika panjenengan sedaya saged ngrawuhi anggenipun gadhah damel tasyakuran penganten menika. Para rawuh ingkang kinabekten, Salajengipun, kaparenga kula ngaturaken reroncening adicara ingkang sampun rinacik dening para kadang kaluarga, inggih menika: 1. Adicara kaping sepisan inggih menika pambuka. 2. Dene, adicara kaping kalih inggih menika maos kitab suci Al-Quran. 3. Adicara kaping tiga inggih menika upacara Ijab qabul.

4. Salajengipun, adicara kaping sekawan inggih menika upacara panggih penganten. 5. Adicara kaping gangsal inggih menika tanggap wacana lan atur pambagya. 6. Adicara kaping enem inggih menika manasuka. 7. Jangkep adicara kaping pitu, pungkasan inggih menika panutup. BAHASA JAWA 1 43 Bapak/Ibu,tamu undangan ingkang kinurmatan, Mekaten wau urutaning adicara ingkang badhe kalampahan ing wekdal menika. Saderengipun, mangga kula dhereaken maos basmallah.

Dhumateng tamu ingkang ngrasuk agami sanes, kula sumanggaaken miturut kapitadosan piyambak-piyambak. Dedonga kawiwitan……dedonga cekap. Adicara ingkang kaping kalih inggih menika maos kitab suci Al-Quran saking Retnasih. Dhumateng sedherek Retnasih kula sumanggaken. ——————————————————— Menika wau waosan kitab suci Al-Quran saking sedherek Retnasih. Dene, adicara ingkang kaping tiga inggih menika Upacara Ijab Qabul.

Dhumateng Bapak petugas ingkang sampun kajibah, sasana saha swasana kula aturaken. ——————————————————— Para rawuh sedaya, mekaten upacara ijab qabul ingkang sampun kalampahan kanthi gancar. Salajengipun, adicara kaping sekawan inggih menika upacara panggih penganten.

Dhumateng Ibu perias wekdal saha papan kula aturaken. ——————————————————— Mekaten Upacara Panggih penganten sampun kalampahan kanthi gancar. Dene, adicara kaping gangsal inggih menika tanggap wacana saking Bapak Agus. Dhumateng Bapak Agus, kula sumanggaaken. ——————————————————— Matur nuwun, bapak Agus ingkang sampun ngaturaken tanggap wacana lan atur pambagya. Adicara kaping enem inggih menika manasuka. Dhumateng grup campursari “Bagas Waras”, kula sumanggaaken. ——————————————————— Mekaten wau canpursari “Bagas Waras” ingkang sampun ngregengaken acara menika.Dungkap paripurnanipun adicara, monggo dipun tutup acara menika kanthi maos BAHASA JAWA 1 44 hamdallah sesarengan.

Menawi sadangunipun kula ngadeg wonten ing ngarsa panjenengan sami nglantaraken reroncening adicara pawiwahan menika wiwit kanthi panutup. Kathah babagan ingkang kirang ing trap sila saha subasita tumraping laku saha pacelathu, kula nyuwun agunging pangaksami. Cekap werdine nuladha laku utama yaiku atur kula. Wassalamualaikum, Wr. Wb 2. PRANATACARA KESRIPAHAN Assalamu’alaikum Wr.

Wb Innalillahi wa innaillaihi roji’un 3x. Wonten pangarsanipun para sesepuh dalah pinisepuh ingkang tansah kawula hormati. Para pangemban pangembating praja satrianing nagari ingkang tansah sinudarsana saha pangersa wilayah dusun Sido Maju ingkang tansah kawula hormati, khususipun kunjuk dhumateng ngersa Allah SWT ingkang sampun paring kasarasan saha kanikmatan dhumateng kula lan panjenengan sedaya, saengga kula lan panjenengan sedaya saget kempal manunggal wonten ing papan menika.

Para bapak, para ibu Mauziah Mauziin ingkang minulya, keparenga minangkani pamundhuting kaluwarga panandang musibah, kinen hangaturaken rerantamaning acara pametahing layon ing karenggan menika. Rehne handungkap titi wanci, tumunten badhe kula aturaken menggah laksitaning acara pakurmatan layon. 1. Acara ingkang sepisan inggih menika pambuka 2. Atur panuwun saking kaluwarga panandang musibah 3.

Atur bela sungkawa saking wakil para pelayat 4. Atur bela sungkawa saking mitra makarya 5. Atur panglipur BAHASA JAWA 1 45 6.

Kalajengaken pambidhaling layon kanthi adat idiwilana ingkang sampun lumampah ing padesan saha katutup donga pambidhaling layon saking Bapak Sabdo. Mekaten menggah reroncening acara pametahing layon wonten ing wekdal menika. Sumangga kula lan panjenengan sedaya miwiti acara menika werdine nuladha laku utama yaiku waosan bassmallah sesarengan kawula dherekaken. Matur nuwun, acara ingkang sepisan sampun kalampah.

Dungkap acara ingkang angka kalih inggih menika atur panuwun saking kaluwarga panandang musibah. Dhumateng Ibu Hening sumangga. …………. Matur nuwun. Ngancik acara ingkang angka tiga inggih menika atur bela sungkawa saking sesulihipun para pelayat.

Wonten ing ngriki kawula suwunaken saking Ibu Monic. Dhumateng Ibu Monic sumangga. ……………. Matur nuwun. Menggah acara salajengipun inggih menika atur bela sungkawa saking mitra makarya.

Ingkang sepisan kawula suwuaken saking Ibu Anggun. Dhumateng Ibu Anggun sumangga. ……. Matur nuwun. Kalajengaken atur bela sungkawa ingkang angka kalih, wonten ing ngriki kawula suwunaken saking Ibu Anis. Dhumateng Ibu Annis, sumangga.

………. Cetha terwaca atur pambela sungkawa mugi dadosna kasobaran kaluwarga karana Allah. Werdine nuladha laku utama yaiku salajengipun inggih menika atur panglipur. Wonten ing ngriki badhe dipun salirani dening Ibu Janti. Dhumateng Ibu Janti sumangga. BAHASA JAWA 1 46 Matur nuwun dhumateng Ibu Janti ingkang sampun paring atur panglipur.

Kalajengaken pamberangkating layon tumujweng sasana laya. Dhumateng para kadang dipun mapanaken. Mekaten menggah mauziah mauziin sedaya. Kula minangkani handerekaken lumampahing acara pametahing layon wonten tumpang sih anggenipun kawula matur, nyuwun lumunturing samodra pangaksami.

Wasana kawula akhiri, Wassalamu’alaikum Wr.W b Nuwun. LEMBAR KERJA SISWA Wangsulana pitakon-pitakon ing ngisor iki kanthi trep! 1. Punapa ingkang dipun wastani pranatacara menika? Wangsulan: 2. Amrih jejibahan saged kasil kanthi sae, pranatacara saha pamedhar sabda kedah saged ngrengkuh sarat sarana punapa kemawon? Wangsulan: 3. Punapa kemawon ancer-ancer pakaryan pranatacara saha pamedhar sabda menika? Wangsulan: 4. Punapa ingkang dipun wastani laras wonten pranatacara menika?

Wangsulan: 5. Punapa ingkang dipun wastani leres wonten pranatacara menika? Wangsulan: BAHASA JAWA 1 47 UJI KOMPETENSI I. Pilihen salah siji wangsulan a,b,c,d, utawa e kang koanggep paling bener ! 1. Hamedhar pangandikan kang surasane macakake rut reroncening acara werdine nuladha laku utama yaiku …. a. wara-wara b. pranatacara c. pambagyaharja d. pamiyarsa e. narasumber 2.

Nalika ngrungokake pasrah penganten ana pratelan : Dhumateng para sesepuh pinisepuh ingkang pantes pinundhi-pundhi. Para tamu kakung putri ingkang winantu ing pakurmatan. Pratelan iku kalebu perangane tanggap wacana, kang diarani …. a. pambuka b. surasa c. basa d. panutup e. ringkesan 3. Ngrungokake tanggap wacana pasrah penganten, kang makarya masrahake iku saka …. a. penganten putri b. panata cara c. penganten lanang d. pambyawara e.

werdine nuladha laku utama yaiku

sesulih kang duwe gawe 4. Sugeng siyang, Assalamu’alaikum, katentreman saha kawilujengan mugi katumrapan dhumateng panjenengan sedaya. Tuladha iku diarani…. a. salam pambuka b. panutup c. pambuka d. salam panutup e. surasa 5. Dudutan, pangarep-arep, lan ngaturake luput anggone matur iku perangan tanggap wacana kang diarani …. a. salam pambuka BAHASA JAWA 1 48 b.

surasa c. salam panutup d. pambuka e. panutup 6. Pranatacara uga diarani ing ngisor iki, kajaba . a. Master of Ceremony b. Pambiwara c. Pranata adicara d. Pambyawara e. Pamiyarsa 7. Bab-bab kang digatekake nalika dadi pranatacara, kajaba . a. Swara b. Busana c. Trapsila d. Penonton e. Basa werdine nuladha laku utama yaiku Sastra 8. Nuwun, Para Pepundhen, Para Sesepuh, Para Pinisepuh ingkang kinabekten. Bapak- bapak, ibu-ibu, Para rawuh kakung miwah putri ingkang dhahat kinurmatan.

Pethikan ing dhuwur kalebu . a. Salam b. Pambuka c. Isi d. Panutup e. Salam panutup 9. Ngucapake puji syukur kalebu perangane . a. Salam b. Pambuka c. Surasa d. Panutup e. Salam panutup BAHASA JAWA 1 49 10. Ing ngisor iki perangane pambuka, kajaba . a. Salam pambuka b. Mbagekake para tamu c. Ngucapake syukur d. Ngaturake panuwun e. Nyebutake masalah pribadine 11. Ngaturake pangarep-arep, mungkasi kanthi ngaturake dudutan/kesimpulan, ngaturake kaluputan anggone matur, lan menehi salam kalebu perangane .

a. Salam b. Pambuka c. Surasa d. Isi e. Panutup 12. Perangane pambagyaharja kang diandharake nalika mbuka pangandikan yaiku . a. Pangarep-arep b. Ngaturake panuwun c. Mungkasi kanthi ngaturake kesimpulan d. Ngaturake kaluputan anggone matur e. Salam panutup 13. Ing pahargyan apa wae, wong kang duwe gawe mesthi ora bisa tumandhang dhewe, mula nalika pambagyaharja kang becik diandharake yaiku .

a. Ngaturake panuwun b. Pangarep-arep c. Ngaturke kawilujengan d. Mbagekake e. Ngucapke syukur 14. Ngandarake pambagyaharja iku becike nggantekake tamu kang rawuh. Sebab status lan kalungguhan tamu iku uga nyebabake pamilihe tembung lan basa. Perangan iki bab-bab wigati amrih prayogane wedharan kang diarani . a. Ngreteni wawasan pamireng kang bakal ngrungokake tanggap wacana b.

Ngreteni wektu utawa durasi tanggap wacana kang diwenehake c. Ngreti jenis tanggap wacana lan tema acara d. Nyepakake bab-bab lan piranti kang dibutuhake e. Werdine nuladha laku utama yaiku kang jumbuh karo swasana BAHASA JAWA 1 50

Sekar Sinom (Nuladha laku utama)




2022 www.videocon.com